पातळ

साडीच्या लांबीनुसार म्हणजे पाचवारी, सहावारी, नऊवारी ई. त्या साडीला काही ठराविक नावं दिली आहेत. जसं कि नऊवारीला काष्ट्याची साडी, किंवा लुगडं किंवा पातळ असं म्हणतात / संबोधतात. त्या मागची कारणं मला सगळी ठाऊक नाहीत. लुगडं हे जरी सध्या फॅशन मधे आहे, सणावारी नसलं जातं तरी काही पिढ्यांपूर्वी तोच पोषाख होता, बहुतांशी प्रत्येक स्त्रीचा. मग ती स्त्री शेतातल्या कामाला जावो, नृत्य करणारी असो नाही तर इतर काही, काष्टा फारच सोप्पा पडायचा वैविध्य कामं करते वेळी. नऊवारी साडी हि खूप लांबलचक असल्यामुळे तिला नेसणे हि देखील एक खूप उत्कृष्ट कला आहे / होती. त्यावेळी / त्याकाळी सर्वत्र अश्या पद्धतीची साडी नेसलेली दिसायची. खूप लांब असल्यामुळे, सगळी कामे घरीच करावी लागत असल्यामुळे सामान्य स्त्रीला, हि साडी जड असून चालणार नव्हती मुळी.  लग्न / कार्य किंवा काही खास प्रसंगात असायची भरजरी पण दररोज साठी नाही. 

हि साडी नेसायची खास विशिष्ट  पद्धत होती, आहे, आणि ती इकडून तिकडून, इथे खोच तिथे खोच असं सगळं साग्रसंगीत प्रकरण आहे. 

ह्या नववारी साड्या पणजी, आजी, काकी, आई अश्या थोऱ्यामोठ्याच्या अंगावर दिसायची.  शिवाय आपल्या परंपरेनुसार, किंवा आशिर्वादात्मक पुनर्वापर करणं हे देखील फार नियमाने होत असल्यामुळे ह्या अश्या साड्या वापरून झाल्या कि, किंवा वापरतं असतांना देखील नवीन बाळाची दुपटी, लंगोट, कपडे, झबले ई. किंवा इतर गोष्टींसाठी वापरली जायची. जेथे मऊपणा हवा आहे, गरजेचा आहे तेथे ह्या आजी / आई च्या प्रेमाने ओतप्रोत अश्या साड्यांचा पुनर्वापर केला जायचा हमखास. अर्थात त्याकाळी अगदी प्रत्येक गोष्ट बाजारात उपलब्ध नसायची, एकत्र कुटुंब पद्धत होती आणि घरीच सर्व करण्याची प्रथा देखील. ह्या सर्व कारणांमुळे, एकावर एक थर किंवा नेसण्याच्या पद्धतीमुळे असेल कदाचित, कापसाचे धागे (कॉटन) वापरून केलेल्या, सर्वत्र वापरल्या जाणाऱ्या नववारी साडीला पातळ म्हणत असतं. पातळ म्हणजे पारदर्शी नाही तर जी जाड नाही अशी. जाडजूड असेल तर प्रचंड प्रमाणात ना कामं होणार, ना पुनर्वापर होणार ना काहीच. कशी विचारपूर्वक नावं दिली होती ना त्यावेळी. अहाहा च. 

आजी, आई आणि त्या तत्सम असणाऱ्या अगदी सर्वांचे प्रेम, माया, स्पर्श, आठवण, काळजी, आपलेपण, ओलावा ई. असे अनेक / असंख्य अगदी अदृश्य पातळ थर असतात. हळुवार उलगडतात आणि जाणवतात, प्रेरणा आणि शिकवण देऊन जातात, अनेक पिढ्यांना स्पर्शून जातात. कदाचित ह्या सर्व वैशिष्ट्यंमुळे, गुणांमुळे त्यांच्या एकुलत्या, जवळच्या पोशाखाला / आभूषणाला "पातळ" असं संबोधलं जातं. 

अर्थात हा फक्त माझा विचार झाला. ह्या मागे अजून काही कारणं असतील तर मला जाणून घ्यायला खूप आवडतील. कळवा नक्की.