2442: When “He” decides, everything aligns

 Ideally, a devotee seeks the Divine.

But sometimes, the Divine decides to arrange the meeting.

Today, on Narasimha Jayanti, I experienced exactly that.

What began as a simple plan to attend a nearby ritual turned into something far deeper. A temple of Lord Rama… transformed, through an artist’s incredible work, into the form of Narasimha. So seamless, so powerful—it was hard to believe the original form beneath.

It wasn’t just the visual. It was the experience.

Kirtan after years. Aarti. Mahaprasad.
And above all, a quiet, unhurried presence, no rush, no distractions, just being there.

What stayed with me most was this:
When “He” decides, everything aligns.
You don’t go searching, He comes closer, in a form you may not expect.

Perhaps all forms are one, appearing differently across time.
And perhaps, every temple leads to the same presence.

A simple wish, to be at a certain place on a sacred day, fulfilled, effortlessly.

Grateful for moments like these.

#Gratitude #SpiritualReflections #NarasimhaJayanti #Faith #DivineTiming

२४४१: दर्शनाचा योग

 खरं तर भक्ताने देवाकडे, देवदर्शनाला जायला हवं. पण जेव्हा देवाला स्वतःच दर्शनाचा योग जुळवून आणायचा असतो, तेव्हा हे असंच घडतं. तोच येतो, वेगळ्या रूपात, स्वरूपात. "त्याला" किती काळजी बघा हो कमालच आहे.

असं वाटतं, सरतेशेवटी सगळे एकच. त्या त्या वेळी, वेगवेगळ्या रूपात अवतार घेतलेले. कुठल्याही देवळात जाणं तितकंच योग्य.

जयंतीच्या दिवशी तरी ठराविक देवळात जावं, ही भाबड्या भक्ताची आशा… आणि ती अशी पुरवली आज त्याने.

आज श्री नृसिंह जयंती. आमचं कुलदैवत, माहेर आणि सासर दोन्ही कडून. आईकडे मोठ्या प्रमाणावर, पण घरच्या घरीच, शास्त्रोक्त पद्धतीने साजरी होत असे आणि अजूनही होते. त्यानंतर अनेकदा श्री नीरा नरसिंहपूरला दर्शनाला जाण्याचा योग आला. दरवर्षी मग पूजा आणि उपवास एवढंच साधलं जायचं. श्री नृसिंहाची देवळंही फार ठिकाणी नाहीत.

म्हणूनच जेव्हा ह्या वर्षी अगदी माझ्या घराजवळच एक वैशिष्ट्यपूर्ण पूजा संपन्न होणार आहे हे समजलं, तेव्हा जावंसं वाटलं. आणि योग आला जाण्याचा, महाप्रसाद घेण्याचा आणि एका वेगळ्या अनुभूतीचा.

ते खरं चतुर्भुज श्रीराम मंदिर आहे. पण एका मूर्तिकाराने, कलाकाराने इतकं अभूतपूर्व नक्षीकाम केलं होतं की त्याच चतुर्भुज रामाचं रूप आज श्री नृसिंहाचं झालं होतं. इतकं अभूतपूर्व काम मी आजतागायत पाहिलं नव्हतं. कधीच वाटणार नाही की ती मूर्ती मूळतः श्रीरामांची आहे, पण बाह्यरूप मात्र आज श्री नृसिंहाचं होतं.

खूप तास लागले ते करायला त्या कलाकाराला. मी जेव्हा त्यांच्याशी बोलले, तेव्हा ते म्हणाले की ते खरं तर पेंटिंग केलं आहे. मला पाहताना तो चंदनलेप असल्यासारखं भासत होतं. जादूच आहे त्यांच्या हातात. "त्याने" करवून घेतलेलं हे सर्वोत्कृष्ट काम.

माझ्याकडे तर शब्दच नाहीत वर्णन करण्याकरता. इतकं ते विलोभनीय दृश्य होतं. श्री नृसिंह इतक्या जवळ येऊन मला दर्शनाचा लाभ देतील, हे स्वप्नवतच वाटतं खरं.

मला केवळ दूर जायला नको म्हणून कीर्तन, आरती, महाप्रसाद, आणि सर्वात महत्त्वाचं म्हणजे मूळ मूर्ती श्रीरामांची, मंदिर श्रीरामाचं आणि स्वरूप मात्र श्री नृसिंहाचं कमाल आहे "त्याची".

मी लग्नाआधी कीर्तन ऐकलं होतं. आता बघा, किती वर्षं उलटून गेलीत. कीर्तन म्हणजे शेवटी काय कथाकथन, गोष्टीरूपी त्याचं दर्शन, त्याला संगीत आणि वाद्यांची साथ. पण ते "ह्याची देही ह्याची डोळा" अनुभवणं म्हणजे एक पर्वणीच. आणि तिचा लाभ मला आज, आपोआप झाला.

 "तो" फक्त आला नाही अगदी जवळच्या ठिकाणी, तर गाडी घोडे धाडले घ्यायला, प्रसाद घरपोच आणून देण्याची सोय केली. फक्त उपस्थिती अपेक्षित होती माझी तेथे आणि घडवून आणलं सगळं. खूप वर्षांनी, अगदी शांतपणे कुठलीही घाईगडबड नाही, उद्या कचेरीत जाण्याची घाई नाही, पहाटे उठून डबे नाहीत असं पोटभर दर्शन आणि सगळे विविध कार्यक्रम साधता आले, याबद्दल त्याचे मनःपूर्वक आभार. 

2440: From Turbulence to Clarity… A Simple Practice

A small yet powerful moment from "Mere Sai" serial on Sony Liv stayed with me today.

A devotee once asked Sai, "Please perform a miracle so my business becomes successful. I have already failed in three ventures." Sai gave him an earthen pot and asked him to fetch water from a nearby pond. 

The first time, the water was muddy.
The second time, it was still muddy.
The third time, it appeared clear.

He brought the water back. Sai then added a handful of soil into it again. The devotee got frustrated. "Why did you spoil it again? How will this quench your thirst?" Sai calmly replied, "Wait. Let the soil settle. The water will become clear again."

And then He explained:

"Your mind works the same way.
When it is disturbed, your decisions go wrong.
So before taking any important decision, pause.
Take some water, add soil, and let it settle.
Till then, chant Ram’s name. Speak your thoughts to Him.
Allow the disturbance to settle. A clear mind always shows a clear path."

For me, the real takeaway is this:

"Don’t do this only in moments of urgency.
Make it a daily practice to chant Ram’s name.
It gradually cleanses the mind.
So when the time comes to decide, your mind is already clearer, calmer, and more aware."

https://www.youtube.com/watch?v=y38_pItDfxM%20

(watch%20till%20first%2010.05minutes,%20Sai%20and%20Raghunath%20conversation)

२४३९: गढूळपणातून स्पष्टतेकडे एक साधा मार्ग

आज "मेरे साई" सोनी वरची एक सिरीयल मधील एक छोटासा प्रसंग मनात खोलवर उतरला.

एका भक्ताने साईंना विनंती केली, माझा व्यवसाय यशस्वी व्हावा म्हणून काही चमत्कार करा
तो पुढे सांगतो, मी आतापर्यंत तीन व्यवसायांत अपयशी ठरलो आहे. साईंनी त्याला एक मातीचं भांडं दिलं आणि जवळच्या तळ्यातून पाणी आणायला सांगितलं. पहिल्यांदा पाणी गढूळ होतं, दुसऱ्यांदा पुन्हा तेच, तिसऱ्यांदा तेच पाणी शांत आणि स्वच्छ दिसलं. तो पाणी घेऊन आला, साईंनी पुन्हा त्यात माती टाकली, भक्त चिडला "हे काय पुन्हा पाणी खराब केलं आता तहान कशी भागवणार?". साई शांतपणे म्हणाले, "थांब माती खाली बसू दे पाणी पुन्हा स्वच्छ होईल", आणि मग त्यांनी सांगितलं

जीवनात आणि व्यवसायातही असंच होतं, मन गढूळ झालं की निर्णय चुकतात, म्हणून निर्णय घेण्याआधी थांब, रामाचं नाव घे, रामाशी बोल, आणि माती खाली बसू दे.

फक्त गरज पडली तेव्हाच नाही, तर रोज नियमितपणे रामनाम घ्या, ते मनातली गढूळपणाची थर हळूहळू कमी करतं, आणि जेव्हा निर्णय घ्यायची वेळ येते, तेव्हा मन आधीच अधिक स्वच्छ स्थिर आणि सजग असतं. घाईत घेतलेले निर्णय चुकतात, शांत मनातून घेतलेले निर्णय टिकतात, रामनाम ही फक्त गरजेची गोष्ट नाही ती मन स्वच्छ ठेवण्याची सवय आहे.

https://www.youtube.com/watch?v=y38_pItDfxM (watch till first 10.05minutes, Sai and Raghunath conversation)

२४३८: साध्यातलं असाधारण

आमचं छोटंसं चौकोनी कुटुंब. त्यात आम्ही तिघे चारीठाव जेवणारे. पण माझा थोरला भाऊ मात्र फक्त पोळी भक्त. भात तो बघायचा पण नाही. मला लहान असल्यामुळे असेल किंवा मी भात भक्त असल्यामुळे असेल, समजायचंच नाही की हा भात का खात नाही?

त्याचं खरं कारण मग लक्षात आलं.

आम्ही जेवायला बसलो आणि मी भात कालवला. मस्त साग्रसंगीत. भरपूर तूप, मीठ, आमटी वगैरे. की मग तो माझं ताट काढून घ्यायचा. म्हणायचा कसा, तुझ्या सारखा भात कोणीच कालवत नाही. मी म्हणायचे की मी माझा खाते आणि तुला दुसरा कालवून देते. पण नाही. पहिला वहिला कालवलेलाच मस्त असतो म्हणायचा. काय त्यात अप्रूप वाटायचं कोणास ठाऊक. पण भात खायचा तर मी कालवलेलाच. हे जणू एक समीकरणच झालं होतं.

हा सिलसिला बरेच वर्ष सुरू राहिला. आणि मग थोडा काळ पुढील शिक्षण, दोनाचे चार, नवीन ठिकाणी रुळवून घेणं यात गेला. आणि मग काय विचारता, माझ्या पिल्लांनाही माझ्या हातचा भात फार आवडायला लागला. कुणाला खाऊ घालायला आवडणं, हीच एक वेगळी भाषा आहे हे तेव्हा कळलं.

माझे बाबा पार रस्त्यावर उभे असायचे माझी वाट बघत. मी कधी ऑफिसमधून येते ते. हे बहुतांशी रोजचंच. पण ते खरी वाट बघायचे ती शनिवार रविवारची. किंबहुना शुक्रवारची.

मी आले की संध्याकाळी सुरू त्यांचे प्रश्न. उद्या काय करणार? कुठला पदार्थ? सुट्टी आहे तुला? मला फक्त पदार्थाचं नाव सांग. आणि मग सगळं लागणारं साहित्य आणून, धुवून, चिरून, अगदी साग्रसंगीत तयार करून ठेवायचे. आणि म्हणायचे आता कर.

मी काही फार उत्तम शेफ नव्हते. पण ते सर्वोत्तम कौतुक करणारे होते. उत्साह वाढवणारे होते. घरी वैविध्य पदार्थ करून खाऊ घालते माझी लेक याचं त्यांना खूप कौतुक होतं. प्रोत्साहन द्यावं तर त्यांनीच. कधीच नावं ठेवली नाहीत. कधी फटकारलं नाही. ते सगळं गोड मानून घ्यायचे.

आज मी असाच एक खिचडीचा भन्नाट प्रकार करून फस्त केला. कालवताना हे सगळं एखाद्या चित्रपटासारखं डोळ्यांसमोर उभं राहिलं.

अशा तुमच्याही काही साध्या पण खास आठवणी असतील, तर नक्की शेअर करा.

2437: Readymade

I must have been in 4th standard when my father introduced a concept that our small town in Maharashtra had never seen before readymade construction.

Precast slabs, ready walls, structures assembled rather than built brick by brick. Back then, I did not understand how new or revolutionary it was. Nor did I realize why I naturally lean toward research and curiosity. Perhaps it was always around me. Perhaps it was him.

Despite being in a government job, he constantly experimented, innovated, and thought ahead of his time.

Today, I was reminded of him.
I came across an award-winning construction project completed in record time. Curious, I explored further and there it was again: readymade slabs, prefabricated walls, modular construction. The same principles now used in flyovers, metro bridges, and large-scale infrastructure.

Temporary factories set up on-site.
Work running 24 hours a day, in three shifts.
Machines operating relentlessly.
Deadlines conquered. Awards earned.

And yes, people involved workers, supervisors, engineers... surely got their rest in shifts.

But I paused at a different question.

What about the machines that ran non-stop for N days?
What about the land that never slept?
What about mother nature, whom we so lovingly call “mother”?

Does she not deserve silence, stillness, recovery?

What about the tiny lives beneath the soil? the insects, organisms, ecosystems quietly sustaining the earth?

What about the birds nesting nearby who never disturbed us, yet are forced to flee?

Who gave us the permission to disrupt everything around us in the name of speed and recognition?

They do not protest.
They do not complain.

But does their silence mean acceptance?

I am not against innovation. In fact, I come from it.

But must innovation always come at the cost of disturbance?
At the cost of noise, pollution, imbalance?

We celebrate “24×7 productivity.”
But should nature also be forced into that schedule?

If we can design silent kitchen appliances,
if we can engineer precision in the smallest devices why can’t we build quieter construction systems?

Why can’t sustainability be as important as speed?

Let things grow at their own pace.

Let progress be mindful, not forceful.

Before approving and applauding such projects, pause and ask:

Who else is paying the price for this speed?

Because the ones who suffer the most are often the ones who cannot speak.

२४३६: एकट्याचा खेळ

माझ्या फ्लॅटच्या अगदी जवळ ओपन जिम आहे. तेथे रहिवाश्यांची सतत ये-जा असते. पण आज अचानक एक वेगळाच आवाज आला, जणू काही तरी अतिशय जोरात पडलं आहे असा. म्हणून काळजीपोटी मी दरवाजा उघडून बघते तर काय? आणि हे साधारण दुपारी दोनच्या सुमारास झालं बरं का. ती जिममध्ये फेरफटका मारण्याची वेळ नाहीच.

तर बघते तर काय? एक साधारण दहावीतील मुलगा चेंडू-बॅट खेळत होता. पुन्हा एकदा वाचा मंडळी, एक मुलगा क्रिकेट खेळत होता. तेव्हाच माझ्या लक्षात आलं बरंच काही. मी क्रिकेटर अजिबात नाही, तरीदेखील मला हे ठाऊक आहे की एकट्यानं कधीच क्रिकेटचा खेळ खेळला जात नाही, किमान दोन व्यक्ती लागतातच. अर्थात, जर कोणी मोठ्या प्रमाणात खेळणारा खेळाडू असेल, तर तो कधी कधी एकटा खेळतो, पण त्याला सराव असं संबोधलं जातं. मग तो बॅटिंगचा असो किंवा बॉलिंगचा, सरावाच्या ठिकाणी व्यवस्थित नियोजन असतं. बॉल आपोआप पुढ्यात येतो, आजूबाजूला जाळी लावलेली असते, कधी कधी बॉल बांधलेला असतो आणि तशी ती जागा असते.

हे काही तरी प्रकरण वेगळं जाणवलं म्हणून मी ‘विनंती’ या शब्दाने सुरुवात केली.

मी: "दादा, अहो ही क्रिकेट खेळण्याची जागा नाही. ओपन जिम आहे फक्त. आजूबाजूला लोक राहतात. अग्निशामक यंत्रणा आहे काचेच्या दाराच्या आत..."

दादा चढ्या आवाजात: "जिम आहे ना, मग? इथे नाही तर कुठे खेळायचं?"

मी: "खाली, बाहेरच्या जागेत, मोकळ्या जागेत."

दादा जरा जास्त तोऱ्यात: "बाहेर ऊन आहे. खाली गाड्या आहेत, त्यांना लागलं तर? आणि मी सिझन बॉलने खेळत नाही आहे. साधा टेनिस बॉल आहे, तो लागत नाही..."

मी: "जमल्यास इथे खेळू नका. ऊन उतरल्यावर खाली खेळा. पुन्हा एकदा विनंती आहे."

मला अंदाज आला होता की हा असा का बोलतोय, इतक्या वरच्या पट्टीत बोलतोय आणि बॉल आक्रमकपणे मारतोय, म्हणजे काही तरी गडबड निश्चित आहेच. म्हणून मग मी तिथेच थांबून आत आले. एकटा खेळायला आलेला बघूनच, आणि आमचं बोलणं झाल्यावरदेखील दोनदा फारच विचित्र असे फटके मारून स्वारी निघून गेली.

हाच जोश, हाच उत्साह, हीच ऊर्जा योग्य मार्गाने वळवायला हवी. नाहीतर वाया जाईल आणि कदाचित नुकसानदेखील होऊ शकतं.

मी अनेकदा वाचलं आहे, ऐकलं आहे, अनुभवलंदेखील आहे की सर्वोत्तम असा गुण जर कुठला असेल तर तो म्हणजे ऐकण्याची कला. त्यानंतर नम्रपणा आणि बाकी इतर. इथे काहीच आढळलं नाही मला. शब्द खाली पडू दिलाच नाही त्याने. हे मला ठीक आहे, पण समाजात, कचेरीत आणि इतरत्र उपयुक्त ठरणार नाहीच.

हा कशाचा परिणाम आहे हे मला ठाऊक नाही, पण त्या तरुणाने, त्याच्या आई-वडिलांनी आणि अशा प्रकारची वर्तणूक ठेवणाऱ्या इतरांनी जागं होणं गरजेचं आहे. आधी काहीतरी घडवा, मोठे व्हा. आवश्यक असेल तेव्हाच आवाज चढवा. असो.

२४३५: जिथे नियंत्रण संपतं

 आज अचानक माझ्या समोर एक मुलाखत आली आणि ती ऐकून मी अक्षरशः थक्क झाले. त्या मुलाखतीत एका व्हीलचेअरवर असलेल्या मुलीची कथा मांडली होती, जी आज प्रगतीच्या शिखरावर पोहोचली आहे. शारीरिक मर्यादा असूनही तिने जिद्दीने स्वतःचं एक साम्राज्य उभं केलं आहे.

मला ही मुलाखत पुन्हा एकदा, कदाचित दोनदा पाहावीशी वाटते, जेणेकरून तिच्या कार्याचा पूर्ण आवाका आणि गाभा अधिक चांगल्या प्रकारे समजेल.

तिची आई जगातील सर्वात श्रीमंत स्त्रियांपैकी एक आहे. तिचे आजोबा देखील मोठे उद्योगपती आणि धनाढ्य होते. हे सगळं पाहताना मनात एक प्रश्न येतो. इतकी संपत्ती, सर्वोत्तम वैद्यकीय सुविधा, जगातील नामांकित तज्ज्ञांपर्यंत सहज पोहोच, लागतील तेवढे पैसे खर्च करण्याची ताकद, तरीही काही गोष्टी आपल्या हातात का नसतात?

अशी अनेक उदाहरणं आपल्याला पाहायला मिळतात जिथे सत्ता, संपत्ती, बुद्धिमत्ता आणि वैभव सर्व काही असतं, पण तरीही काही उणिवा कायम राहतात.

याचं उत्तर एकच आहे. सगळं त्याच्या हातात आहे. तोच सर्व काही ठरवतो, तोच चालवतो. माणूस फक्त एक माध्यम आहे. या जगात येणं, जाणं आणि मध्ये घडणारं प्रत्येक क्षण त्याच्याच नियोजनाचा भाग आहे. आपण फक्त त्या स्क्रिप्टमधील एक भूमिका निभावतो, इतकंच.

२४३४ : न थांबणारा आवाज

आजकाल प्रत्येक व्यक्तीमध्ये चिडचिड वाढताना दिसते. त्यामागे अनेक कारणे असतील, पण सततचा त्रासदायक आवाज हे एक मोठे कारण असू शकते. आणि आपण त्याकडे फारसे लक्ष देत नाही.

निवासी संकुलांमध्ये हे चित्र खूप सामान्य आहे. काही टॉवर्स तयार झाले की लोक राहायला येतात, पण इतर टॉवर्सचे बांधकाम सुरूच असते. मग सुरू होतो अखंड आवाज. मशिनरी, ट्रक्स, ड्रिलिंग, स्लॅब वर्क. त्यानंतर आतील कामे. टाइल्स, कटिंग, फिटिंग्स. हा आवाज अनेक महिने, कधी कधी वर्षानुवर्षे चालूच राहतो.

याचा परिणाम फक्त रहिवाशांवर होत नाही. पक्षी, प्राणी, शेजारील सोसायट्या, जमिनीखालील सजीव सगळेच प्रभावित होतात. आणि एक महत्त्वाचा प्रश्न सतत उभा राहतो. वृद्ध, नवजात बाळे, गर्भवती स्त्रिया, आजारी व्यक्ती, तसेच इतर जीव यांच्या शांततेचा विचार कोण करतो?

यात अजून एक स्तर आहे. फ्लॅट्स वेगवेगळ्या वेळेस विकले जातात. प्रत्येक वेळी फर्निचरचे काम सुरू होते. काही वर्षांनी जुन्या घरांची दुरुस्ती. म्हणजे आवाजाचा हा चक्र कधीच संपत नाही.

आता प्रश्न आहे, आपण काय करू शकतो?

काही व्यावहारिक उपाय शक्य आहेत:

• मुख्य बांधकाम पूर्ण झाल्यावरच टप्प्याटप्प्याने ताबा देणे
• सोसायटी स्तरावर ठराविक शांतता वेळा निश्चित करणे आणि त्याचे पालन करणे
• फॅक्टरी-मेड किंवा मॉड्युलर फर्निचरला प्रोत्साहन देणे
• कमी आवाज करणाऱ्या तंत्रज्ञानाचा वापर वाढवणे
• बांधकाम व्यावसायिक आणि रहिवासी यांच्यासाठी स्पष्ट नियम आणि जबाबदाऱ्या निश्चित करणे
• विशेषतः वृद्ध, लहान मुले आणि रुग्ण यांचा विचार करून संवेदनशीलता वाढवणे

ही समस्या गुंतागुंतीची आहे. पण ती सोडवण्याचा प्रयत्न करणे अशक्य नाही.

पूर्ण शांतता कदाचित शक्य नसेल. पण आवाज कमी करणे नक्कीच शक्य आहे. थोडे नियोजन, थोडी शिस्त आणि थोडी संवेदनशीलता यामुळे राहण्याचा अनुभव खूप बदलू शकतो.

आपण जागरूक झालो तर "कॉम्प्लेक्स" ही केवळ इमारतींची संकल्पना राहील, जगण्याची अडचण नाही.

2433: Revisiting a Known Reality — Noise That Never Stops

I often wish there were clear, actionable solutions to the growing problem of noise pollution in our residential spaces.

Consider a typical apartment complex with multiple towers. As soon as one or two towers are ready, residents move in while the rest remain under construction. What follows is a prolonged phase of unavoidable disturbance: heavy machinery, cement trucks, slab work, drilling, and constant movement. Just when the structural work ends, interior work begins tiling, fittings, cutting, hammering often even more intrusive than the initial phase.

This noise doesn’t affect just residents. It disturbs birds, animals, neighboring communities, and even the natural ecosystem beneath the ground. Add to this the daily dumping of construction debris through vertical shafts forceful, repetitive, and jarring.

And it doesn’t end there.

Flats are sold at different times. Each new purchase triggers furniture work. Years later, older flats undergo renovation or redesign. The cycle continues indefinitely. It’s no surprise that we say, “India is a country under construction.” Perhaps that’s why these living spaces are called complex not just structurally, but experientially.

So where does that leave us?

We can either accept this as an unavoidable reality or begin to think in terms of discipline, design, and responsibility.

Some possible directions:

• Phased possession policies where construction-heavy work is completed before occupancy
• Defined “quiet hours” strictly enforced across societies
• Promotion of factory-made, modular furniture to reduce on-site work
• Investment in quieter construction technologies and machinery
• Stronger guidelines and accountability for builders and residents alike

Yes, it is a complex, multi-variable problem almost like an NP-hard challenge. But that should not stop us from moving toward incremental improvements.

We may not eliminate the noise entirely, but we can certainly reduce its intensity and impact through awareness, better planning, and collective responsibility. Silence may not be absolute, but it can be made more accessible.

2432: Topnotch Reward

This was completely unexpected.

After shifting from full time to part time teaching, I started co teaching across institutions and introducing learners to AI tools. What followed was something special.

Messages. Queries. Follow ups.

Then something even more meaningful.

They came back from the industry with real problems and one simple question
Which AI tool should I use?

And later, the feedback
It worked. It helped. It made a difference.

That moment when classroom learning translates into real world impact is the real reward.

Grateful to all AI tool builders, institutions that trusted me, my Symbiosis, my PhD scholars, and my students.

This journey is getting more and more meaningful.

2431: Sounds to Silence

Yesterday, I had the privilege of attending a program by AoL on this topic. It was beautifully arranged and thoughtfully conducted. As I sat there, I felt an instant connection. I had already begun living this journey: a transition from sounds to silence.

Recently, I made a conscious shift from full-time to part-time teaching. I knew this would not just be a professional change, but a deeper paradigm shift. And I was prepared for it.

Earlier, my days were filled with sounds. Constant sounds. From early morning alarms… to kitchen activities… to driving… teaching… sometimes even scolding… students’ actions and reactions… meetings… bells… social media notifications… landline calls… And along with all these external sounds, there were countless internal sounds too. Thoughts, reactions, planning, reflections… the list is endless.

And then suddenly it all slowed down.
The sounds reduced.
The silence arrived.
The peace settled in.

Of course, this was a choice I had made. So there are no complaints, no regrets. Only awareness and gratitude.

Interestingly, it didn’t mean absence of sound. It meant discovering a different quality of sound. First, my alarm went on silent. Then gradually, many other sounds faded away.

And now, I find myself enjoying a new spectrum… the sounds of silence. My best companions now are birds especially peacocks, Bharadwaj (Greater Coucal), parrots, and many more. I hear my own heartbeat more clearly. Music feels deeper. Even the sounds while cooking or water flowing at different times feel alive and meaningful. I am also fortunate to have a professional flute player and a tabla maestro as my neighbors. Their practice sessions beautifully blend into this calm soundscape, adding to the peace rather than noise. And to my surprise, many around me begin their day with pooja, often marked by the powerful sound of shankhanad. Those vibrations, they stay.

With all this, yes, I am still curious about how many sessions will be offered every month. That thought exists. But now, that curiosity is supported by calmness  not chaos.

Sounds will always remain with us. What changes is how we experience them.

If we observe closely, every phase of life brings its own soundscape. And if we allow ourselves to move through these shifts peacefully, we begin to enjoy this gradual journey… from noise… to sound… to silence… and perhaps, to peace.

2430: एका पिटुकल्या प्रश्नाची मोठी गोष्ट

 “बारश्याच्या दिवशी आत्याला का मारतात?”

एवढासा, अगदी निरागस प्रश्न. पण थेट मनात घर करून बसणारा.

एवढ्यातच मी एक नामकरण सोहळा "ह्याची देही ह्याची डोळा" अनुभवला. त्यात एका पिटुकलीने हा प्रश्न विचारला आणि मग मात्र विचारचक्र सुरू झालं. त्याचं उत्तर शोधण्याचा हा छोटासा प्रयत्न.

अर्थात तिला म्हणायचं होतं की आत्या जेव्हा बाळाचं नाव ठेवते तेव्हा तिच्या पाठीवर गुद्दे मारण्याची एक पद्धत आहे, ते तसं का करतात?

मला फक्त हे माहिती आहे की असं करतात, त्यामागचं कारण ठाऊक नाही. मी कधीच विचारलं नाही कुणाला आणि कुणी कधी सांगितलं पण नाही. किंबहुना हा प्रश्नच मला कधी पडला नाही. पण आज पडला… 

तर माझ्या मते सर्वप्रथम जर महाराष्ट्रीयन परंपरा, रूढी, सण साजरे करण्याची पद्धत बघितली तर असं लक्षात येईल की जुन्या काळी मुलगी माहेरी येण्याची ठराविक कारणे होती, दिवस होते. भाऊबीज हा ठरलेला दिवस किंवा दिवाळीच्या दिवसात कधीतरी जमेल तसं. लग्नानंतर पहिल्या वर्षी मंगळागौरीला, मांडव परतणीला, आणि इतर काही सणांना जमल्यास.

तेव्हा दळणवळणाची खूप साधने उपलब्ध नव्हती, टेलिफोन नव्हते त्यामुळे संपर्क हवा तेवढा होत नसे. त्या निमित्ताने मुलीची पुन्हा एकदा भेट होईल म्हणून ही प्रथा सुरू झाली असेल. आत्याला आदराने बोलवायचे एक कारण.

ज्या मूळ घराची आत्या / मुलगी, तिला दिलेले, तिने आत्मसात केलेले संस्कार, हुशारी, चपळाई आणि स्वास्थ्य हे सगळं त्या मूळ घरात टिकून राहो म्हणून कदाचित नवीन बाळाची ओळख अशी तिच्या हस्ते होत असावी. आपण म्हणतो बघा की लग्नगाठ पवित्र ठिकाणी बांधावी, कुठलेही उद्घाटन प्रसिद्ध, नाव कमावलेल्या व्यक्तीच्या हस्ते व्हावं म्हणजे नवीन सुरुवात त्यांच्या सारखी नावाला येईल, प्रसिद्धी पावेल. त्या नावाजलेल्या व्यक्तीच्या सानिध्यात काही काळ सर्वांना घालवता येईल, त्यांच्या त्या वेगळ्या ऑराचा भन्नाट परिणाम होईल इ. अगदी तसेच काहीसे त्या घरच्या मुलीचे सर्व चांगले गुण नवीन बाळाला बळ देणारे, त्याची सुरुवातच अशा व्यक्तीच्या हस्ते असं काहीसं.

शिवाय मान दिलेला कोणाला आवडत नाही? हा एक खूप वेगळ्या स्तरावरचा मान त्या मुलीला दिला गेलाय. ती बाळाच्या कानात नाव सांगून, काही ठिकाणी तीच ठरवते नाव देखील, तिला दिलेल्या मनाचा मान राखते आणि सोहळ्यात सामील होते.

तेव्हा ऑनलाईन खरेदी, उठसुठ खरेदी असं काहीच नव्हतं. ह्या आमंत्रणामुळे आत्याला लग्न झाले असेल तर साडी आणि इतर भेटवस्तू दिल्या जायच्या, आणि लग्न झाले नसेल तर तशा पद्धतीने. वर्षातून मोजून कपडे घेतले जायचे. त्यात जर अशी साडी मिळाली माहेरची तर तिचे अनेक दिवस, महिने, वर्ष त्या आठवणीत मस्त जायचे सासरी एकटीने राहताना. एकटीने ह्या संदर्भात की माहेरची माणसे आजूबाजूला नसतात म्हणून एकटी, बाकी काही नाही.

शिवाय गुरुजी, पूजा, संस्कार सगळं विधिवत आटोपलं बारश्याचं की मग छोटासा खेळ म्हणून पण असेल हे असं पाठीवर गुद्दे मारणं.

किंवा ती त्या बाळाच्या कानात नाव सांगितल्यावर आत्याचं सर्वांना एकत्र किंवा प्रत्येकाकडे जात “आमच्या बाळाचं नाव अमुक तमुक हो...” अशी पण प्रथा आहे. पेढे किंवा बर्फी वाटत, हळदीकुंकू देत, घुगऱ्या वाटताना इ. तर नाव ठेवणे, आत्याने बाळाला सांगणे हे त्या दोघांपुरतं मर्यादित राहावं, नंतर आत्याने प्रत्येकाला सांगण्यात येणारी वेगळी मजा घ्यावी, ह्या करता हसत-खेळत जवळचे अनेक जण थाप देतात किंवा गुद्दे मारतात.

बाकी इतर वेळी सुद्धा पट्टाकिनी कुठे पोचू द्यायचं नसेल तेव्हा गम्मत म्हणून अडवा-अडवी करतात तसं असेल काही. आत्याला सरळ सरळ नाव ठेवू द्यायचे नाही, थोडीशी मजा आधी करायची असं.

ते गुद्दे मारणं इतकं मजेशीर असतं, म्हणजे दुरून बघायला पण आणि तिथे पाळण्याजवळ जाऊन त्या आत्याला प्रत्यक्ष गुद्दे देणं पण. त्यात प्रेम आहे, आपुलकी आणि माया आहे, एक वेगळा आपलेपणा आहे. त्यावेळी ऐकायला आलेले वेगवेगळे आवाज आहेत, हास्याचे, बांगड्यांचे, हळुवार दिलेल्या गुद्द्यांचे इ. त्यामुळे मग कदाचित अनेक मुलींना वाटत असेल की मला पण हे सगळं अनुभवायचं आहे, मला पण असंच मानाने माहेरी यायचं आहे. काही इतर जणींना आई होण्यास प्रवृत्त करत असतील हे खेळ आणि मग कुटुंबातील सदस्य वाढत असतील आणि समाज मोठा होण्यास मदत देखील होत असेल नकळत किंवा अप्रत्यक्षपणे.

आता तर आई बाबा, AI आणि सुरू असलेले नवीन नावाचे ट्रेंड्स इ. अनेक जण नाव ठरवतात. पण आधीच्या काळी तर गुरुजी त्या पूजेच्या वेळी अक्षर काढून द्यायचे आणि मग आत्याबाई ऐनवेळी नाव आठवून, जुळवाजुळव करून, अर्थ समजून, काय योग्य ठरेल हा विचार करून पट्टाकिनी नाव कुजबुजायच्या बाळाच्या कानात. तिला दिलेल्या मानाचा संपूर्ण आदर ठेवला जायचा कारण आज असतात तशी अनेक नावे तेव्हा ठेवण्याची, वापरायची पद्धत अस्तित्वात नव्हती हो. त्यामुळे आत्याबाईंवर भिस्त असायची सगळी, कारण ते मूल, त्याचं कुटुंब, मित्र, समाज सगळेच शेवटपर्यंत ते नाव उच्चारणार ना? ह्या सगळ्या प्रक्रिया, टप्पे, निर्णय इ. ची कौतुकाची थाप म्हणजे गुद्दे असावेत कदाचित.

जर आत्या लग्न झालेली असेल तर बारश्याचं आमंत्रण यायच्या आधीच, बाळ झाल्यापासून तिला माहेरी जाण्याचे, समारंभात सामील होण्याचे, बाळाशी खेळण्याचे वेध लागत असणारच. तेव्हापासून मग तिची लगबग, धडपड सुरू होत असणार. सासरी पटवणे, कामे इतरांना वाटून निघणे, कधी नाराजी देखील पत्करून जाणे, परवानगी मिळाली तरी अर्धा जीव सासरी आणि अर्धा माहेरी अशी तारेवरची कसरत करत समारंभाचा आनंद उपभोगणे इ. सगळंच आलं त्या कौतुकाने आपल्या माणसांनी दिलेल्या गुद्द्यात हो. आलीस?, तुझी उपस्थिती लाभली त्याबद्दल शाब्बास, म्हणून थाप किंवा गुद्दा.

गुद्दा प्रेमाने दिला ना पाठीवर की लागत नाही कारण मूठ असते ती, मऊ भाग ताठ पाठीवर पडतो तेव्हा लागत नाहीच. आणि किती जणांनी गुद्दे दिले हे किती दिवस लक्षात राहत असेल नाही?

पिटुकला व्यायाम पण होत असणार सर्वांचाच ह्या निमित्ताने. बाळ पाळण्यात निजलेले किंवा पहुडलेले, पाळणा जमिनीवर विराजमान, त्यामुळे आत्याला वाकून त्या बाळाच्या कानापर्यंत सावकाश, सांभाळून पोचायचं म्हणजे वाकावं लागणार, खाली बसावं लागणार आणि त्या स्थितीत इतरांना तिच्या पाठीवर त्या काही क्षणात गुद्दे मारायचे म्हणजे वाकावंच लागणार. आणि असे अनेक बारसे कुटुंबात, शेजारपाजारी, समाजात, नातेवाईकांत येत असणारच तेव्हा. शिवाय शारीरिक मानसिक स्वास्थ्य टिकून राहण्यासाठी मंगळागौरीचे खेळ आणि इतर वेळी खेळलेले खेळ, घरची कामे इ. असायचीच भरीला.

सोप्पा साधा खेळ, आनंद, आठवणी, मजा, प्रथा, पिटुकला व्यायाम, मान, सन्मान, ऑरा, भेट, सामाजिक वृद्धी आणि इतर असे अनेक कारणं ह्या एकाच प्रसंगी साधता येतात.

ज्यांनी कोणी ही प्रथा सुरू केली त्यांच्या सर्वव्यापी विचारांना नमन. कमाल आहे त्यांची, कसा काय इतका मोठा दूरदर्शी विचार करून प्रथा सुरू केली कोणास ठाऊक. आणि ती इतकी वर्ष सातत्याने सुरू आहेच.

अजून काही कारणे माहिती आहेत का कोणाला, असल्यास कृपया सांगा, म्हणजे मला देखील ह्या पुढील सगळे बारसे कार्यक्रम अजून उत्कृष्टपणे उपभोगता येतील.

2429: थोडं कमी वापरूया… खूप काही वाचवूया

आपण सतत connected आहोत

पण खरंच… आवश्यक आहे का इतकं?

प्रत्येक scroll
प्रत्येक video
प्रत्येक notification
हवेतूनच जातं.

हीच हवा
जी आपल्याला जिवंत ठेवते
त्याच हवेत आपण सतत signals भरत आहोत.

हे दिसत नाही
पण आहे electrosmog.

कदाचित थोडं थांबण्याची वेळ आली आहे.

एक छोटासा प्रयत्न करून पाहूया?

अनावश्यक स्क्रीन टाइम कमी करूया.
कारण नसताना videos, reels, browsing टाळूया.
थोडा वेळ स्वतःसाठी… offline ठेवूया.

याने काय होईल?

आपण स्वतः कमी exposure मध्ये राहू
आणि network वरचं load सुद्धा कमी होईल.

आणि त्याहीपलीकडे…
आपण वापरत असलेलं हे सगळं
server, data centers, energy
याचा भार निसर्गावरच पडतो.

हवा आपल्याला सगळं देते
मुफ्त… निःशब्द… निःस्वार्थ.

आपण तिला काय परत देतो आहोत?

कदाचित आता वेळ आहे
थोडं जपून वापरण्याची
थोडं सजग होण्याची

कारण
ही हवा फक्त आपली नाही
पुढच्या पिढ्यांचीही आहे.

काय म्हणता…
थोडा डिजिटल विराम घेऊया?

2428: “एक छोटासा प्रयोग करून पाहणार का?”

हवा…
आपण श्वास घेतो तीच
आणि त्यातच आपण सगळं सोडतोही.

धूळ, आवाज, प्रदूषण…
आता electrosmog सुद्धा.

पण अजून काहीतरी आहे
जे दिसत नाही
पण जाणवतं नक्कीच.

आपले शब्द.
आपले विचार.

कधी लक्ष दिलंय? आपण किती सहज कुणाबद्दल काहीही बोलतो, तक्रार करतो, मनातही किती नकारात्मक विचार फिरत असतात.

हे सगळं कुठे जातं?

याच हवेत…
ज्यात आपणच पुन्हा श्वास घेतो.

एक छोटासा प्रयोग करून पाहूया?

थोडं थांबूया कठोर बोलण्याआधी.
तक्रारी थोड्या कमी करूया.
मनातले नकारात्मक विचार हळूहळू सोडूया.

हवा कधीच तक्रार करत नाही…
ती फक्त देत राहते.

पण आपण?

आत्तापर्यंत जे काही नकळत पसरवलं असेल
त्यासाठी…
निसर्गाची मनापासून माफी मागूया.

आणि मग, थोडं हलकं होऊन, थोडं अधिक चांगलं जगायला सुरुवात करूया. 

सुरुवात विचारांपासून होते.

विचार बदलले
तर शब्द बदलतात.
आणि शब्द बदलले
तर वातावरणही बदलतं.

2427: Beyond Pollution: What Are We Adding to the Air?

As an extension to my earlier thoughts on air, here is a small favour we can do for ourselves, our families, future generations, all living beings and yes, even for technology to coexist better with nature.

We often speak about sound pollution, dust pollution and air pollution. We have now also started discussing electrosmog.

But there is one more subtle way we are polluting the air through our words and thoughts.

How about a tiny experiment?

Let us pause before using harsh words for others.
Let us reduce complaining.
Let us consciously limit negative thoughts and expressions.

Because what we think, what we speak, what we spread in a way, we release it into the same air we all breathe.

Air never complains.
It continues to support life, silently and selflessly.

But perhaps it is our duty too, isnt it?

For all the negativity we may have already released into this space, including myself
let us offer a sincere apology to Mother Nature and move forward, lighter and better.

A small shift in words.
A gentle shift in thoughts.
A meaningful shift in the environment we all share.

What say?

2426: A Small Digital Pause, A Healthier Tomorrow

 Air is a free and natural resource quietly supporting every breath we take.

To live healthier and preserve this invisible gift for longer, perhaps it is time we mindfully reduce our use of tech devices.

Not as a restriction, but as a responsibility.
Not as a rule, but as a conscious choice.

Every scroll, every stream, every constant connection travels through the air as electromagnetic waves. While this does not create visible pollution, it does contribute to electromagnetic load (electrosmog) an invisible layer surrounding us.

Reducing excessive use of smartphones, streaming platforms, and unnecessary browsing can help in two simple ways:
• Lower personal exposure to continuous signals
• Reduce the overall load on network infrastructure

And beyond what we see or feel, there is a larger impact.
The digital world runs on massive data centers and energy consumption contributing quietly to carbon emissions.

Air may not complain. It rarely does.
But as individuals, perhaps it is our duty to use it with awareness.

A small pause.
A little less scrolling.
A slightly more mindful connection.

Sometimes, responsibility begins in the most invisible spaces.

२४२५: प्रश्नांची सरबत्ती

मी गाडीतून उतरले आणि हॉटेल मध्ये शिरले तसा माझ्या चार डोळयांना मोठा खजिना दिसला. मग काय मी दंग. मराठी आणि इंग्रजी तले कित्तीतरी वर्तमानपत्र सजवून ठेवले होते, अगदी जणू काही माझ्याच साठी.  मग काय विचारात मी अगदी तुटून पडले त्यावर. घडी सुद्धा उघडली नव्हती त्या वर्तमानपत्रांची मला ती एक मोठी पर्वणी होती. त्या बातम्यांचा, सुगंधाचा अनुभव घेता घेता माझी नजर एका गोंडस पिल्लुकडे गेली. ती इतकी गोड होती कि ज्याचं नाव ते. कोणालाही वाटेल तिच्याशी दोस्ती करावी. असेल सिनियर केजी मधे वगैरे. व्यवस्थित प्रसंगाला साजेसे कपडे, आपापली खेळत, आईला त्रास न देता बसली होती. मग मला काही राहवलं गेलं नाही आणि मी तिला माझं नाव सांगितलं तर इतकी चमक तिच्या डोळ्यात, मोठं हसू गालांवर आणि मग जो सिलसिला सुरु झाला ते थेट कार्यक्रम संपेस्तोवर सुरूच राहिला.  "माझ्या टीचर चे नाव पण प्रीती आहे, माहिती आहे का?", मी म्हटलं अगं मी पण एक टीचर च आहे, ठाऊक आहे का? म्हणजे सगळ्या प्रीती टीचर असतात? तसं नाही, वेगवेगळी नावं असतात टीचर ची. वर्ग सांगून झाला, शाळेचे नाव सांगून झाले, मी कुठल्या शाळेत आहे हे विचारून झालं, अंगठ्या मला देऊन झाल्या, माझ्या हातात / बोटात घालण्याचा प्रयत्न झाला, आणि इतर अनेक प्रश्न विचारून झाले. 

मग मॅडम ना लागली भूक. आईने तय्यारी ठेवलीच होती. एक मस्त सॅन्डविच काढून आईने हातात दिले, तर तिने काय करावे, मला आणून दिले आणि आग्रह केला कि तू खा. मी नाही म्हटल्यावर प्रश्न विचारता विचारता मग ते संपवलं. आम्ही सगळे आत गेलो, बारश्याची जय्यत तय्यारी झाली होती. पाळणा सजवलेला होता, आजूबाजूला पण उत्कृष्ट सजावट होती, चौरंग होता, वरवंटा ठेवला होता, बर्फी होती, अटींची तय्यारी, रुखवत ई. झालं नवीन प्रश्न सुरु. वरवंटा का? त्याला सजवलं का आहे? तो आधी का ठेवायचा पाळण्यात? रुखवत म्हणजे काय? जेव्हा रुखवत नेऊन दाखवलं, सगळं समजावलं तर ह्याला रुखवत च का म्हणतात? मी जशी जशी एका एका प्रश्नांची उत्तरं देण्याचा प्रयत्न (अथक) करत होते तसे तसे नवनवीन पण योग्य प्रश्न उपस्थित केले जात होते, मस्त मराठीत संवाद साधला जात होता.  शेवटी ज्यांनी आम्हाला आमंत्रण दिलं होतं त्या म्हणाल्या, प्रीती तुझ्या PhD चा कस लागतोय आणि काही त्याचा उपयोग नाही असं वाटतंय ना? इतकं बारीक निरीक्षण केलं तिने त्या रुखवतातल्या मांडलेल्या / तय्यार केलेल्या वस्तूंचं कि ज्याचं नाव ते आणि प्रत्येक निरीक्षणा सोबत ५-६ प्रश्न मला. खूप खूप कौतुक वाटलं तिचं, तिच्या आईचं. कुठंही आगाऊ प्रश्न तिला न पडले ना तिने विचारले. कसे काय इतकं प्रश्न सुचले तिला कोणास ठाऊक. मग मी रुखवताचे फोटो काढले आणि मोबाईल वापरून पाठवले मुलांना, तर हि मॅडम म्हणते कशी "असे फक्त फोटो काढून पाठवायचे नाही, ते पहिल्यांदा एडिट करायचे, मी सांगू का कसे करायचे ते". बाप रे. इतक्या लहान वयात हे सगळं. कमाल आहे. बाळ कधी येणार? मग काय काय करणार? असं सुरु असतांनाच म्हणते कशी आता पहा आत्याला मारणार सगळे. म्हटलं का? "अहो बारशाच्या दिवशी मारतात आत्याला, ती नाव ठेवते ना बाळाचं....." असं सगळं सुरु झालं. रुखवतात बाळकृष्ण, पाळणा, आणि सजावट केली होती. त्यावरून तर मी दमले पण तिचे प्रश्न काही थांबले नाहीत. 

इतका सुंदर दिवस जाईल माझा हे माझ्या ध्यानीमनी पण नव्हते. काय होती ती पिल्लू, कहरच (चांगल्या अर्थाने). अगदी नीट बसणं, बोलणं, शिस्त, खाणं, सांडलवंड अजिबात नाही, हट्ट नाही, रडणं नाही, जिद्द नाही.

बाळ येत नव्हता लवकर म्हणून मॅडम नी  मोबाईल आणला मला दाखवायला. यूट्यूब वर चित्रात रंग भरण्याचे व्हिडीओ होते, प्रत्येक रंगाचे नाव, तो का भरतात, ते फळ कुठलं आहे, पण कुठल्या रंगांचे असते, आणि इतर अनेक बारकावे तिने मला सांगितले. तिची तब्बेत, तिचा ऑरा, एकंदरीत उठबस वेगळीच होती. मी चौकशी नक्कीच करणार आहे पण माझ्या अंदाजानुसार बहुतांशी तिची आई नोकरी करत नसावी आणि प्रचंड उत्साहाने पिल्लुचं सगळं मनापासून करतं असावी हे स्पष्ट दिसतं होतंच. आमच्या दोघींचाच आवाज होता त्या छोट्याश्या हॉल मध्ये. सर्वांची जळवाजुळावं सुरु होती, आणि सर्वांचं लक्ष फक्त आमच्या दोघींकडे होतं, मस्त जमली होती जोडी आमची. खूप वेगळी होती ती. तिची उत्सुकता अशीच कायम टिकून राहो. तिला तिच्या सगळ्या प्रश्नांची उत्तरे मिळो, तिला उत्तरं देणारी माणसे मिळोत हि सदिच्छा. मला तील ती मोठी व्हायच्या आत पुन्हा अनेकदा भेटायची इच्छा आहे, बघू कसं जमतंय ते. एक पर्वणी ठरली तिची भेट म्हणजे. 

पुन्हा अशीच एखादी पिल्लू मला प्रश्न विचारायच्या आत माझी तय्यारी करते. कारण उत्तरं ठाऊक असतात पण साडेतीन च्या वयाला समजेल अशी मांडणं हे आव्हानात्मक आहे माझ्या साठी. आत्याच्या पाठीवर का थाप देतात सगळे? रुखवत का म्हणतात? वरवंटाचं का? पाळणा का? मला कधीच असा गृहपाठ आत्तापर्यंत कोणीच दिला नव्हता हो. देवा. खूप खूप मज्जा आली, आणि येते आहे. वाट बघा, लवकरच मी एक एक प्रश्नांची उत्तरे शोधते आणि इथे पाठवते तुम्हा सर्वांसाठी. 

 

२४२४: मुलाचे पाय पाळण्यात दिसतं नाहीत

मुलाचे पाय पाळण्यात दिसतात हि एक प्रसिद्ध म्हण आहे ती अनेक बाळांना लागू होते देखील, झाली आहे आणि आपल्याला अशी अनेक उदाहरणं ठाऊक आहेत. 

माझ्या शेजारी अनेक वर्षांपूर्वी, कदाचित २२ एक वर्षांपूर्वी एक शेजारी होते आणि त्यांची एक कन्यका होती, दिसेल तिसरीत तेव्हा. धनाढ्य असे ते सुखवस्तू कुटुंब, वडिल आंतरदेशीय कामात आणि मोठा मुलगा त्याच्या अभ्यासात व्यग्र आणि अत्यंत साधा. ह्या मॅडम प्रचंड लाडात वाढलेल्या, सर्वांना तिला कुठे ठेवू आणि कुठे नाही असं झालेलं, अभ्यासाची फारशी गोडी नव्हती आणि गरज पण नव्हती. त्यामुळे फक्त लाडोबा, खेळ नाही, मित्र मैत्रिणी नाही, नुसता आराम असं ते वजनदार व्यक्तिमत्व. 

हळू हळू कॉलेज मधे प्रवेश घेण्याची वेळ आली, घेतला पण अनेक प्रसंग असे आले कि ते शिक्षण पुढे नेणं अवघड झालं आणि ते सोडलं. त्यामुळे अर्थात वडील नाराज झाले. मग काही औषध उपचारांची पण वेळ आली आणि मधला काळ जरासा वेगळाच गेला. 

ह्या सगळ्यातून बाहेर पडण्यास तिच्या आईची तिला प्रचंड मदत झाली. तिने खेळात भाग घेतला, आता निर्णय घेण्यात वेळ नाही घालवला एकदम उडीच मारली.  थेट वेट लिफ्टिंग, फिटनेस, प्रचंड व्यायाम, खाण्यापिण्याची शिस्त, असंख्य शर्यती, भयानक प्रवास, खूपच मेहेनत दोघींची. जेथे जेथे ती तेथे तेथे काकू हे समीकरण झाले. आणि मग काय घरात जागा नाही ठेवायला इतके पुरस्कार प्राप्त झाले अगदी त्या खेळातले सर्वोत्तम असे, भारतीय आणि बाहेरचे सुद्धा. आणि आता तिला बघाल तर ती तीच हे कोणीच मान्य करणार नाहीच. आता तिच्या आवाजाला जी धार आहे, स्थैर आहे, जबरदस्त असे वजन आहे, भारदस्त व्यक्तिमत्व उभं झालंय. माझी दाही बोटं तोंडात. काय दिसते आता, वेगळीच, शार्प आणि भन्नाट. "ती हि नव्हेच". कुठे गेला तो सगळा लाडोबा कुणास ठाऊक पण जगावेगळा बदल आहे. 

आज शासकीय सेवेत रुजू झाली आहे अतिशय उत्तम पदावर. हि संधी तिला तिच्या प्रचंड मोठ्या कारकिर्दीमुळे बहाल करण्यात आली आहे कारण फारच कमी वेळात सर्वोत्तम कामगिरी, खूप कौतुक आहे. ती एका बाजूला पदकं मिळवत होती, वर्तमानपत्रात रकाने भरून कौतुक होत होतं आणि दुसऱ्या बाजूला अनेक तरुण तरुणींना प्रोत्साहित करत होती. तिने आधी एक तिचे स्वतःचे जिम सुरु केले, त्याला जो भरभरून प्रतिसाद मिळाला कि मग दुसरे, तिसरे अशी शृंखला वाढतच गेली. 

नुकतीच तिने अजून एक मेडल पटकावलं आहे आणि एका प्रचंड गोंडस पिल्लुची आई झाली आहे. यत्किंचित तिच्या कडे बघितल्यावर कोणीच म्हणणार नाही कि हि नुकतीच आई झाली आहे. ती पण कूल आहे, दिसणं, वागणं, बोलणं, बसणं, आवभगत करणं, आणि तिची पिल्लू तर तिच्यापेक्षा सुपरकूल आहे. इतक्या विविध स्तरावर पाय रोवल्यावर सुद्धा तिचे पण घट्ट जमिनीवर रोवले आहेत, हे बघून खूप कौतुक वाटलं, कारण मी बारशाला हजर होते. मला शब्द अपुरे पडत आहेत तिचे कौतुक करण्यास. काय काय सांगू, काय काय बोलू असं झालयं मला. पिल्लू इतकी लहान आहे पण तिचे सगळे लक्ष कॅमेरात, काय समजतं तिला इतक्या लहान वयात बापरे. जेव्हा कॅमेरा नव्हता तेव्हा मग सजावट व्यवस्थित झाली आहे कि नाही, काय काय आणि कसं सजवलं आहे ह्या कडे प्रकर्षाने तिचं लक्ष, कोण कोण आलं आहे त्या कडे पण. सगळी कडे नजर, आणि फार गोड जडण घडण. क्या बात है. 

कुटुंबातले सगळेच वेगळ्या स्तरावर, साधे, मनापासून सगळं साजरं करणारे असे. 

ह्या नवीन पिल्लुची आई जेव्हा लाडोबा होती तेव्हा ती आंतर्देशीय स्तरावर काही झेंडे गाडेल, मोठ्या हुद्यावर नोकरी करेल असे तिचे पाळण्यात पाय कधीच दिसले नाहीत, पण घडलं वेगळंच. मी आता तिच्या सोबत आणि पिल्लू सोबत, आजी सोबत वेळ काढून जाऊन नक्की भेटणार, ऐकणार सगळं, आणि हा आमूलाग्र बदलाची गाथा नक्कीच ऐकणार. 

ज्या आई वडिलांना वाटतं कि आपला मुलगा मुलगी काहीच करू शकणार नाहीत आणि तसं ते बोलून दाखवतात, मनात ठेवतात त्यांच्या साठी हे खूप सुंदर उदाहरण आहे.  खूप शिकण्यासारखं आहे.  

नक्कीच एक आत्मकथा / पुस्तक लिहावं तिने अशी माझी मनःपूर्वक इच्छा आहे, तसं मी तिला विनंती करणार आहे. कारण ते खूप प्रेरणा देणारं ठरेल अनेकांना. मी सगळं घडतांना बघितलं आहे अगदी जवळून, इतकं सोप्प नव्हतं ते, कोणालाच. 

2423: "Come on, Come all" V 5.0

 

Might be the summer heat or just one of those lazy days, I chose not to step out and instead took help from BigBasket.

Along with the regular essentials, I ordered a cantaloupe. To my surprise, it was quite large and looked perfect.

The next day, I cut it into halves and then into chunks, only to realize it was not as sweet as expected.

By default, I sprinkled a tiny amount of bhura, the raw sugar, just the way I like it. Still, something was missing.

So, Plan B.
My mom’s simple and timeless recipe, a milkshake. Blended, chilled, and enjoyed. Problem solved for the day.

But the next day brought a new question, what about the remaining half?

This time, I decided to play a little.

Small, neat, good looking pieces.
A light sprinkle of bhura again.
Then a layer of coarsely grated dry fruits.
A touch of milk masala, rich with cardamom, kesar / saffron, and jayphal / nutmeg.
A hint of fine dry fruit powder and milk powder.

Chilled, served, savoured.

And honestly, it made my day.

Quick, easy, healthy.
No dependency on electricity, inverter, or gas, just a little creativity.

Now, the next version is already in progress.
The same fruit, the same layering, topped with homemade no sugar kulfi.

And yes,
I invite you all.
Come on, come all, let us make memories with such simple and healthy delicacies.

2422: Task accompolished

 While just surfing through my YouTube I accidently came across one informative podcast by very well know Dr Anand Nadkarni with Savani Talwalkar the famous tabla mastro. The topic, the people and the known channel made me watch this podcast which is obviously is in Marathi. It is hardly 20+ minutes podcast which I felt mesmerizing for many reasons. Being a researcher this podcast gave me many points of discussion to share with upcoming researchers. The entire journey of Savani is nothing less than an active research life cycle. Hence I glued to it and immediately thought of my upcoming FDP week wherein I should share this. But the original podcast is in Marathi and FDP week participants are all Hindi speaking. Now what? I tried my best, spent many days, nights with multiple AI tools but none came to my rescue literally. 

I knocked the doors of all LLMs but still all efforts in vain. 

Then I thought of some of my best students who are mastro of AI and working with sounds, graphics, animations and what not. I immediately requested them for help, but again no complete or proper solution received from their side too. I know all are busy with their routine, work and pressure with time lines. Hence I woke up the researcher or solution orientation within me, shook things from the core and found the straight forward, simple and easy solution. This was standing in front of my eyes and I was searching all over, here and there. 

Finally I went to Notebook LM. First explained what I want. In the initial phase even this platform failed, it only provided me with list of steps to follow, multiple ways to do things couple of times. Then I said point blank, just produce equivalent hindi discussion without hampering the details and it generated that file immediately. So now I am going to play the Marathi podcast on mute iconizing one browser window and in another window I will play this Hindi version, so that participants will be able to listen. After a while, as the podcast only show two of them Savani and Anand in one frame always instead I will only play the audio in Hindi. After playing this Hindi Podcast the forum will be open for discussions. 

I am sure this Garbha Sanskar approach will prove wonders. 

I will keep experimenting with Hindi subtitles addition still, but at present I found the solution. Wow. Felt nice. I was able to achieve a way out. 

2421: Small Practice, Subtle Power

We often rely on prayers and chants for peace and strength. But have we ever noticed that they don’t always cover the full range of sounds our language offers?

Some researchers and practitioners suggest that consciously pronouncing the entire alphabet / Marathi Varnamala, with rhythm and awareness, may have a deeper effect on our system. Not just mentally, but vibrationally.

There is also a belief, supported by traditional understanding and observations, that when the full range of sounds is voiced, dormant or less active cells in the body may get stimulated and rejuvenated. And this is not limited to humans. It extends to all living beings.

Sound travels. It influences the space around us. What we speak may quietly touch people, plants, and other forms of life in ways we may not fully understand.

We often say love is in the air. Perhaps healing is too.

At some point, knowingly or unknowingly, we have all benefited from someone else’s prayers, intentions, or positive energy.

Now it is our turn to give back.

To refill that same space with something meaningful.

Because in the end, everything works on a simple principle of give and take.

So along with your daily practices, take a few minutes to mindfully recite the alphabet / Marathi Varnamala. Not as a routine, but as a conscious act.

२४२०: अक्षरांचा नाद, आरोग्याचा संवाद

मराठी वर्णमालेचे योग्य उच्चारण करण्याचे अनेक फायदे आहेत, हे आपण सर्वजण जाणतो. या संदर्भातील अनेक माहितीपूर्ण व्हिडिओ YouTube वर उपलब्ध आहेत. अशाच एका व्हिडिओमध्ये संशोधकांनी ‘व्याधी’ म्हणजे नेमके काय, याचे सविस्तर स्पष्टीकरण केले आहे.

या अभ्यासानुसार, आपण दररोज म्हणत असलेल्या स्तोत्रांमध्ये सर्व स्वर, व्यंजन किंवा अक्षरे समाविष्ट होत नाहीत. प्रत्येक स्तोत्रातील अक्षरांची संख्या आणि आपण नियमित म्हणणाऱ्या स्तोत्रांचा अभ्यास केल्यानंतर हा निष्कर्ष समोर आला.

नावाजलेल्या वैद्यांच्या अनुभवानुसार, जर संपूर्ण वर्णमाला दररोज उच्चारली गेली, तर शरीरातील सुप्त किंवा कमी कार्यरत घटक पुन्हा सक्रिय होऊ शकतात. काही प्रयोगांमधूनही याची पुष्टी झाल्याचे सांगितले जाते.

ठराविक वेळेला, आवश्यकतेनुसार आणि योग्य ताला-सुरात जर साधी वर्णमाला मोठ्याने उच्चारली, तर माझ्या मते त्याचा फायदा फक्त त्या व्यक्तीलाच नाही, तर त्याच्या आसपासच्या सजीवांनाही प्राणी, पक्षी, झाडे, वेली यांनाही होऊ शकतो.

असं म्हणतात ना, "लव्ह इज इन एअर". तसंच काहीसं इथेही घडत असावं. जसं स्तोत्रांचे स्वर, ऊर्जा, भाव आणि भक्ती अनेकांपर्यंत पोहोचतात आणि त्यांना लाभदायक ठरतात, तसंच भावपूर्ण पद्धतीने उच्चारलेली वर्णमालाही सकारात्मक परिणाम घडवू शकते, उच्चारण करणाऱ्यावर आणि त्या ध्वनीलहरी ज्या ज्या पर्यंत पोहोचतील त्यांच्यावरही.

म्हणूनच, केवळ स्वतःचा आजार बरा करण्यासाठी नव्हे, तर इतरांसाठी, समाजासाठी आणि व्यापक कल्याणासाठीही हे उच्चारण दररोज करूया. जे निरोगी आहेत, त्यांच्यासाठी हा एक प्रतिबंधात्मक उपाय ठरू शकतो.

यातून पुन्हा एकदा शाळेत परत गेल्याचा आनंदही अनुभवता येईल. किंवा कोणतीही अपेक्षा न ठेवता, फक्त काही मिनिटे सहजपणे दिवसातून काढून हे करता येऊ शकते.

समाजाकडून मिळालेलं परत देणं हीदेखील आपलीच जबाबदारी आहे, कधीतरी कुणाच्या प्रार्थना, कुणाच्या सकारात्मक स्पंदनांनी आपल्याला नकळत उभं केलं आहे; आता त्या हवेत पुन्हा तेच चांगुलपण भरून देण्याची वेळ आपली आहे. कारण शेवटी, देणं आणि घेणं हाच जीवनाचा समतोल आहे.

चला तर मग, स्तोत्रपठण नित्यनेमाने सुरू ठेवूच, आणि त्यासोबत काही मिनिटे ठराविक पद्धतीने वर्णमाला उच्चारणालाही आपल्या दिनचर्येचा भाग बनवूया.

2419: A Different Serving

(Late post)

The other day, I don’t know why, but even a thoughtfully prepared, well-measured breakfast was left unfinished. Maybe I felt full a little early.

Naturally, I thought I would finish it at lunch. So I made a simple one dish meal with raw mango chutney, but again, a little was left. It was stuffed mix veg paratha, and one ball of dough still remained.

While planning dinner, I remembered there was some dosa batter from the previous night quietly waiting in the fridge, asking to be used soon.

Now what?

So I decided to play along.
1) I spiced up the remaining dough of mix veg paratha and made one paratha, 2) added vegetables to the dosa batter and turned it into a crispy uttapam, 3) enjoyed the portion from the leftover breakfast, 4) paired it with some salad and 5) buttermilk.

And there it was, a uniquely different spread.
Plateful… and heartful too.

In that moment, I was reminded of those lavish buffets, where we don’t really eat full portions, but just take small servings of many dishes.

And then, another memory gently walked in.

Back when my kids were in school, whenever we went out to dine, it was their moment. Each one would happily order their favorite dish, feeling all grown up and privileged. And I, I would simply enjoy from their plates.

Without ordering for myself, my plate would still be full, with variety, with tastes, with their choices. At least five or six different dishes, effortlessly.

A buffet again, served with love.

That’s exactly what I unknowingly recreated at home the other day.
Little portions.
Wide variety.
Complete satisfaction.

More than anything, it felt right not to let freshly cooked food go to waste. Because had I done that, I would have missed not just a meal, but a memory.

Such tiny, unexpected joys make everyday beautiful.
Have you experienced something like this recently? I would truly love to hear.

२४१८: खरा हिरा कोण?

जेव्हा एखादी व्यक्ती आपल्या प्रिय व्यक्तीसाठी हिरे खरेदी करते, तेव्हा खरा हिरा कोण असतो?

तो का, ज्याच्याकडे सहजपणे, प्रेमाने खरेदी करण्याची क्षमता आहे?
की तो, ज्यासाठी हे हिरे निवडले गेले आहेत, जो खरोखरच त्यासाठी पात्र आहे?
की ती संपूर्ण प्रक्रिया, जिथे भावना, योग्य वेळ, उपलब्धता आणि काहीही अपेक्षा न ठेवता देण्याची तयारी एकत्र येते?

की मग तो हिराच, जो शांतपणे दुकानातून निघून, त्या कष्टाळू आणि सुंदर हातांपर्यंत पोहोचतो?

विचार करता करता असं जाणवतं, यापैकी कुणीच एकटं पूर्ण नाही.

काहीतरी अधिक मोठं आहे, जे सगळं घडवतं, जुळवतं आणि प्रत्येक टप्प्यावर आशीर्वाद देतं.

तो अदृश्य "तो"च खरा हिरा आहे.
तो आधीही होता आणि पुढेही राहणार आहे.

एक विचार, जो मनात आला आणि म्हणून इथे मांडला? 

तुमचं मत नक्कीच जाणून घ्यायला आवडेल मला ह्या बद्दल.

2417: Who is the Real Diamond?

When someone buys diamonds for a loved one, who is the real diamond?

Is it the one who has the power, the ease, the abundance to buy with love?
Is it the one for whom the diamonds are chosen, the truly worthy, the cherished?
Is it the entire unseen process, where intent, timing, availability and a giving heart come together?

Or is it the diamond itself, quietly moving from a shelf to the hands that have earned it?

The more I reflect, the more I feel none of these stand alone.

There is something larger at play.
A force that enables, aligns and blesses every step of this journey.

That unseen HE is the real diamond.
It always was. It always will be.

Just a thought that stayed with me. Would love to know how you see it.

2416: ज्या वेळी शांततेला दिशा होती

“का?” हा प्रश्न मी फारसा कधी विचारलाच नाही.
मोठ्यांनी सांगितलेलं ऐकलं, आणि तसं जगण्याचा प्रयत्न केला.

“लवकर निजे, लवकर उठे…”
“पहाटेची वेळ साधनेसाठी उत्तम…”

हे सगळं मान्य होतं.
पण त्यामागचं खरं कारण अलीकडे उमगायला लागलं.

एक वेळ अशी होती, जेव्हा दिवसाची सुरुवात आणि शेवट याला एक ठराविक ताल होता.

पहाट म्हणजे खरोखरच शांतता निखळ, निर्विघ्न.

ना गोंगाट,
ना सततची धावपळ,
ना मन विचलित करणारा बाह्य आवाज.

अशा वेळी प्रार्थना, साधना,
वादक-गायकांचा रियाज, नर्तकांची तयारी, खेळाडूंचा सराव, योगाभ्यास ...
हे सगळं अधिक स्पष्ट, अधिक केंद्रित होत असे.

आणि कदाचित म्हणूनच,
त्या प्रयत्नांना सामूहिक बळ मिळत असे.

जणू अनेक जण वेगवेगळ्या मार्गांनी चाललेत,
पण उर्जा एकाच दिशेने वाहते आहे.

आज चित्र वेगळं आहे.
वेग वाढलाय, शांतता विरळ झाली आहे.

तरीही
आपण जे काही करतो, विचारतो, साधतो…
ते जर व्यापक भल्यासाठी असेल,
तर त्याचा परिणाम होणारच.

थोडा उशीर होईल कदाचित,
पण योग्य भावना आपला मार्ग शोधतातच.

2415: When Silence Carried Prayers

I never really asked why. I simply listened, followed what elders said, trusted their rhythms.

“Early to bed, early to rise…”
“The best time to pray is before sunrise…”

I accepted it all quietly and tried to live by it. Only recently did I begin to understand why.

It wasn’t just discipline. It was the world they were living in. There was a time when society moved in a shared rhythm. Mornings began gently, nights settled early, and between the two there was a certain order, almost a collective agreement. And in those early hours, there was stillness. Real stillness.

No traffic.
No constant noise.
No restless movement on roads, in the air, or in the mind.

In that silence, perhaps intentions didn’t have to struggle to be heard.

Prayers, practices (by instrumentalists, vocalists, dancers, sports enthusiasts, yoga practitioners and alike) and focus travelled cleanly. And more than that, they multiplied. Like a relay, or a quiet marathon of energies, where meditators, priests, artists in their riyaaz, and seekers all contributed to the same unseen current. Maybe that’s what made those hours powerful.

Today, the world is different. The silence is thinner, the pace louder.

But still, keep praying, keep practicing, keep thinking and acting in ways that serve something larger than ourselves.

Even if there is a delay, the right intentions still find their way.

2414: दोनदा वाचावंसं वाटेल असं लिहा

परवा एक फोन आला. लहानपणापासून ओळख असलेली व्यक्ती. घरच्यांसारखीच.

गप्पा सुरू झाल्या. बोलता बोलता त्यांनी अचानक विचारलं:
“अजूनही लेक्चररच आहेस का, की काही पुढे केलंस?”

मी थोडंसं हसून विषय बदलला.
पण तेच पुन्हा… आणि पुन्हा तोच प्रश्न.

मला उत्तर द्यायचंच नव्हतं असं नाही.
पण प्रत्येक प्रश्नाला उत्तर देणं आवश्यक असतंच असं नाही ना.

मी मनाने शिक्षक आहे.
आणि त्याबद्दल मला कधीच कमीपणा वाटला नाही.

छोट्या गावातून, मराठी माध्यमातून शिकत इथपर्यंत येणं—
हे “फक्त” म्हणून सोडून देण्यासारखं नाही.

आजकाल एक गोष्ट मात्र जाणवते
जर खरंच कुणाबद्दल जाणून घ्यायचं असेल, तर ते इतकं अवघड राहिलेलं नाही.

फोनवर बोलत असतानाही नाव टाईप करून सर्च करता येतं.
आणि खरंच उत्सुकता असेल, तर नंतर एक फोन करून
“तुझं काम पाहिलं, छान वाटलं” असंही सहज म्हणता येतं.

प्रश्न काय विचारला यापेक्षा, तो कसा विचारला हे जास्त लक्षात राहतं. पत्र, मेल असे लिहावे, फोन वर असं बोलावं कि ऐकतं राहावसं वाटेल, पुन्हा पुन्हा पत्र / मेल / फोन यावा असं वाटलं पाहिजे. तो लिहिणारा अगदी समोर बसून संवाद साधतो आहे असं भासलं पाहिजे, नाही का?

बाबा नेहमी एक साधी गोष्ट सांगायचे
"काही लोक फक्त वयानं मोठे होतात. आणि काही खरंच मोठे होतात."

फरक तिथेच पडतो.

2413: Between The Words

 Recently, I spoke to someone who has known me since childhood.

An accomplished and respected elder.

He knew that I had started my career many years ago as a lecturer.

Then he asked, not once but three times:
“So, are you still that lecturer, or have you achieved something more?”

I didn’t react. I simply changed the topic.

Not because I didn’t have an answer.
But because some questions are better observed than answered.

I am a teacher at heart.
Not a celebrity. Not chasing labels.

But coming from a small town, a Marathi-medium background, and building a life in academia, that is not “just” anything.

Today, I don’t seek validation.
But I do notice this.

If someone is truly curious about another’s journey, it takes very little to understand it today.
A simple search. A thoughtful follow-up. Or even a kind acknowledgment.

Sometimes, the way we ask a question reveals more about us than the answer ever will.

My father used to say:
There are two kinds of people. Those who grow older, and those who truly grow up.

The difference lies in respect, awareness, and empathy.