२२७७: तोल आणि ताल

समजत नसतांनापासून तबल्याचे बोल माझ्या कानी पडले आहेत, हे माझे भाग्य! ताल वाद्याची जादू काही न्यारीच आहे. ज्या गाण्यांमध्ये तबला उत्कृष्ट वाजवला गेला आहे, किंवा तबला जास्त बोलका आणि महत्त्वाचा आहे, जी गाणी तबल्यामुळे प्रकर्षाने जाणवतात, ती मला ऐकायला जास्त भावतात. माझ्या मते, गायकाला तबल्याची साथ खूप महत्त्वाची असते; ती एक वेगळी ऊर्जा निर्माण करते, संपूर्णत्व देऊन जाते आणि मैफिल सजवते. तबल्यासारखी बाकीची ताल वाद्येही मला अत्यंत प्रिय आहेत, पण तबल्याची सर बाकींना नाही.

माझ्या दृष्टिकोनातून, तोल सांभाळत ताल जपतो तो तबला! तबला आणि डग्गा असे त्याचे दोन भाग. जरी तो ठोकळ्यांनी, दोरीने व्यवस्थित बांधलेला असतो आणि खाली सुंदर गोलाकार आधार असतो, तरीदेखील तबलावादक जसा जोर लावतो, हातांची, बोटांची आणि मनगटाची हालचाल करतो, त्या लयीत तबला देखील हलतोच. हे स्वाभाविक आहे. तबलावादकाचे (Tabla-ji) हलणे म्हणजे गायकाला दाद देणे किंवा संगीतात मग्न होणे होय. ही सगळी हालचाल एकसंध आणि एकमग्न होऊन जाते; ती डळमळत नाही, शिवाय तालाला धरून सुरू असते.

गायक कधी कोणती तान घेईल, हरकतींची भर घालेल हे सांगता येत नाही, त्यामुळे तबलावादकांना सतर्क राहून सर्वांपर्यंत पोहोचायचे असते. अर्थात, अनेक वर्षांचा रियाज देखील कामी येतोच. त्यामुळे त्या हलत्या तबल्याकडे कधीच लक्ष जात नाही, किंबहुना तबला हलतो आहे हे देखील लक्षात येत नाही, कारण तो हलणारच ना? स्थिर तबला कसा असणार?

मग जर हे मान्य असेल, तर पृथ्वीपासून सगळेच हलते आहे ना? काय स्थिर आहे सांगा? हवा चंचल आहे, पाणी सातत्याने इकडून तिकडे वाहणारे आहे, श्वास चालूच राहिला पाहिजे, हृदयाची धडकन म्हणजेच त्याचे तालबद्ध हलणे नाही का? डोळ्यांची हालचाल, बुबुळांची हालचाल, स्क्रीन सतत इकडून तिकडे, पैसे/मार्केट खाली-वर, आपला जीव सतत हेलकावे खातोय... ही यादी करायला बसले तर कधीही न संपणारी आहे.

अशा या बदलत्या, हलत्या, डुलत्या वास्तव्यात 'त्याने' (परमेश्वराने/निसर्गाने) जर तुम्हाला अनेक पद्धतीने स्थिर ठेवले आहे, वैचारिक स्थिरता, आध्यात्मिक, आर्थिक, प्राकृतिक स्थिरता भरभरून दिली आहे, तर आपण अजूनही 'काय दिले नाही' याकडेच लक्ष का ठेवतो?

डळमळू नका, तोल आणि ताल सांभाळा आणि पुढे मार्गक्रमण करा मंडळी. खूप काही तबला वादन आपल्याला शिकवते आहे, फक्त अँटेना सतत ऑन ठेवा. आहे ते मोजा, नतमस्तक व्हा. तुम्ही असे झालात की अनेक बाकीचे होतील, शिकतील. हे असे सातत्याने पेरत राहा, जमेल तसे, जमेल तेव्हा.