शुक्रवार, ९ डिसेंबर, २०२२

फक्त माझ्याच साठी

माझे पाय शाबूत होते तेव्हा देखील मला मॉल मधे फिरतांना शरतेशेवटी पाय दुखायला लागायचेच. मग मी कुठेतरी टेकण्यासाठी जागा शोधायची नेहेमीच. इतके मोठे असतात मॉल, जोश आणि उत्साह इतका असतो, वैविध्यता असते कि त्या नादात खूप पायपीट होतेच. त्या दिवसांत माझी आणि माझ्या सारख्या असंख्य इतर लोकांबद्दल कोणी तरी संशोधन, विचारविनिमय केलेला दिसतोय, प्रकर्षाने. कारण सध्या बऱ्याच ठिकाणी मॉल मधे विविध प्रकारच्या, आकाराच्या,  खुर्च्या किंवा खुर्च्यांसारखे काही तरी ठेवले असते, खूप जणांची आणि माझी प्रचंड सोय होते. 

आमच्या कॉलेज मधे एक भलामोठं सभागृह आहे, अनेक वर्षांपूर्वी बांधलेलं. त्याचे आता कायापालट झाले आहे. त्या दरम्यान सभागृहातले बेंचेस बाहेर काढले आणि नवीन खुर्च्या मांडल्या त्या ऐवजी. ते बाहेर काढलेले बेंचेस मग संपूर्ण मजल्यावर इकडे तिकडे मांडले आहेत सध्या. माझी काय सोय झाली म्हणून सांगते. मनात आलं टेकायचं कि भन्नाट खुर्ची नव्हे तर अख्खा बेंचच तय्यार, सर्वत्र, हवं तिथे, प्रत्येक मजल्यावर. बघा "त्याला" माझी,माझ्या पायांची कित्ती म्हणजे कित्ती काळजी, तो अगदी बारीक लक्ष ठेवून तर आहेच शिवाय मनापासून जोपासना देखील करतो आहे. उठत बसत का होईना काम होणं महत्वाचं, नाही का? इतकी वर्ष उभं राहून, धावत-पळत कामं केलीत, आता ह्या पद्धतीने सुरु आहेत, किती विविधता लाभली आहे बघा मला. माझ्या सारखी भाग्यवान मीच हो, "त्याच्या" प्रत्येक लेकराकडे तर त्याची कृपादुर्ष्टी असतेच पण माझ्यावर जरा किंचित जास्त आहे हे निश्चित. मॉल मधे, ऑफिस मधे फक्त खुर्च्या मांडल्या असं नाही तर जणू काही त्या फक्त आणि फक्त माझ्याच साठी ठेवल्या आहेत सर्वत्र. "त्याने" कित्ती जणांना हे अमलात आणण्यासाठी सुबुद्धी दिली ते बघा हो. आई गं. "शब्दावाचून कळले सारे शब्दांच्या पलीकडले". "तो" आहे आणि त्याची कृपादुर्ष्टी सातत्याने आहे हे नक्की ध्यानात ठेवा आणि पुढील मार्गक्रमणा करा. 

Quick fix

 I am extraordinarily particular about charging my mobile phone's battery. The moment it goes below 50%, I immediately put it on charge, though it rarely happens. But the other day, due to some different situations, the battery charge level reached 30% for the first time ever in the history of my mobile phone usage. Then I opted out of a widely known fix, which is to switch off the wi-fi and/or mobile data while the phone's battery was charging. To my surprise, the battery came to life in no time and reached almost 80% quickly. I was spellbound to see that. With such a tiny fix, if the most active, interactive, busy, and "consistently working device" (without a second's break) can charge itself so quickly and seamlessly, don't you think we should also keep on finding such tiny fixes? Switch off something temporarily, iteratively, etc. for a few minutes regularly, and observe and enjoy the difference. Fixes will vary from person to person, but keep your antennas on to check, act, and keep working on them.

Paint your day

Those were the days when I began working as a teacher in one of Nagpur's leading engineering colleges. "Lecturer" was the title of the post then. Teaching a large class, writing everything on the board using only chalk, and making transparencies if required were a few of the challenges then. To tackle them with huge motivation, I started practising something on a daily basis. Of course, I used to love to do that too. I am sure millions in this world are following that. This habit had nothing to do with the teaching and learning process directly, but its base was a push, self-motivation, a burning fire, etc. With every outfit, I used to apply exactly and precisely matching nail paint, in addition to taking care of home duties, preparation for the class, other hobbies, friends, meetings, parties, etc. Based on the availability of time slots, there were varied fixes, which I followed. The best solution was to remove the paint entirely and properly apply two coats. Otherwise, simply apply the same colour coat on top of the existing nail paint layer, but the best solution was to quickly apply another colour on top of the existing one, which not only provided a quick fix but also provided a completely different, unique shade that is not available or visible anywhere in the market. I used to start every day with something new because I enjoyed all of these fixes very much. 

This was my way. What is your way to paint the day? Find one, keep finding one, act on it, and reap the short-, medium-, and long-term benefits, my dears. Enjoy! Have a wonderful day and days ahead.

चक्कर

मला मनापासून भावणारी एक गोष्ट गाडीतून चक्कर, खास करून नवीन गाडीतून. माझ्या ह्या सवयीमागे, किंवा सवयीचे निमित्य म्हणजे माझे बाबा आणि त्यांचे वाहन चालक. त्यांचा हुद्दा मोठा असल्यामुळे आणि फिरतीची कामे सतत असल्यामुळे त्यांना गाड्या आणि गाडीवान दिमतीला दिलेले असायचेच. भलामोठा प्रवास करून येवो नाहीतर दररोजचा ऑफिस ते घर पण न थकता मला चक्कर मिळायचीच, बहुतांशी दरदिवशी, नाही तर अधेमधे नक्कीच. मग ती सवय मोठी झाले तरी सुरूच राहिली आज तागायत. अगदी लहान मुलासारखी मला अजुनही पराकोटीची इच्छा होतेच नवीन गाडीची चक्कर मागण्याची. माझी हि वेडपट सवय ज्यांना ज्यांना माहिती आहे ते ते न मागता, न मला विचारता चक्कर मारायला हक्काने घेऊन जातातच. आज देखील अगदी काहीसे अनोखे घडले. मी माझ्या एका खास मैत्रिणीला धावती भेट द्यायला गेले होते. माझ्या गाडीवानाला त्याच्या पुढच्या कामावर जायचे वेध लागले होते. आम्ही जर शहरांतल्या ठराविक रस्त्यांवरून गेलो असतो तर ठिकठिकाणी वाहतूक थांबे पार करत हळुवार पणे जावं लागलं असतं आणि शिवाय मेट्रो च्या कामामुळे संथगती देखील अनुभवावी लागली असती. हा सारासार विचार करून माझा गाडीवान म्हणतो कसा, "आज मी तुम्हाला मात्र हायवे वरूनच घेऊन जाणार आहे, नेहेमीच्या रस्त्यावरून नाहीच, वाहतूक थांबे नकोतच" ई. मी फक्त मान हलवली, ती त्याने बघितली पण नाही आणि काढली गाडी. हायवे वरून प्रवास करतांना अचानक मला इतकी मज्जा यायला लागली, नेहेमीचा ओळखीचा तो रस्ता, आजुबाजुच्या इमारती, उद्योग-वास्तू मला देखील आतापर्यंत ओळखायला लागल्या असतील इतकेंदा गेले असेल मी त्या रस्त्यावरून. पण आज काही तरी विशेष घडलं हे मात्र नक्की. बरं माझी राणी (कार) पण जुनी आणि ओळखीची हो (ती मला, मी तिला). मला काय वाटलं माहिती आहे कि ह्या राणीला फक्त मी दररोज न चुकता घरून ते कचेरी आणि परत एवढाच काय तो उपयोग करते. त्या राणीत बसून उगाचच हवेशी गप्पा मारायला गेलेच नाही कधी आणि तिला पण नेलं नाही. दररोज एकाच रस्त्यावर जाऊन जाऊन ती पण कंटाळली होती त्यामुळे आज तिला उच्च कोटींचा आनंद झाला तो माझ्यापर्यंत झिरपला आणि आम्ही दोघीनी तो छोटासा नवीन मार्ग / पट्टा मस्त भन्नाट पद्धतीने एन्जॉय केला, काय अनोखी जगावेगळी चक्कर होती ती म्हणून सांगते, अहाहा च. दिवस सध्या छोटे असल्यामुळे दिवस जणू काही संपत आला होता, अंधार पडला नव्हता, पराकोटीचं उत्साही वातावरण होतं, हवा देखील आल्हाददायक होती, आणि "चेरी ऑन केक" म्हणजे हि माझी चक्कर. 

तुम्ही अशी चक्कर एवढ्यात एन्जॉय केली आहे का? असेल तर निश्चित सांगा, नसेल तर नक्की जा, चक्कर माराच, एकटे किंवा कोण्या आपल्या सोबत, हक्काने घेऊन जाच, तीच गाडी, तेच रस्ते पण कुठलेही वेळेचे बंधन नाही, घड्याळ्याच्या काट्यानुसार जायचे-यायचे नाही, त्यामुळे खूप मस्त अनुभव मिळतो ह्याची पक्की खात्री पटली आज मला. आता मी तरी अधेमधे अशी चक्कर एन्जॉय करणार, प्रत्येकाला आमंत्रण (ओपन इन्व्हिटेशन हो).  

गुरुवार, ८ डिसेंबर, २०२२

पळणं, धावणं आणि बरेच काही

आपण मनुष्य जात अगदी लहानपणीपासून कित्ती सतत धावत पळत असतो नाही. आधी विनाकारण, उगाचच, साध्या एखाद्या चेंडू पाठी, खेळासाठी, शर्यत म्हणून,   सायकलीच्या पाठीमागे, गुरुजींनी / शारीरिक शिक्षणाच्या शिक्षकाने म्हटलं म्हणून ई. आणि बरेच काही. मिश्या फुटण्याच्या वयातलं पळणं ह्याला देखील एक सुगंधी नशा असतेच आणि तो एक वेगळाच अनुभव, "दिवस तुझे हे झुलायचे, झोपल्या वाचून झुलायचे" असं काहीसं. मग व्यायाम शाळेचा रस्ता कधी धरला जातो ते समजायच्या आत आपल्या मार्गात काही खास लोक, स्वप्नं, लक्ष्य, उद्दिष्ट्य, नेम खुणावत असतात. ते बऱ्याच अंशी साध्य झाले कि किंवा करतांना देखील प्रचंड पद्धतीचे धावणं-पळणं सुरूच राहते, बुद्धी पळवावी  लागते, मन तर वायू वेगाने धावत असते, इच्छा आकांक्षाच्या वेगाला आणि पळण्याला तर सुमाराच नसतो काहींच्या बाबतीत, शारीरिक पळापळ तर विचारूच नका. पण हे शारीरिक पळणं एगझर्शन जास्त आणि एक्झरसाईझ कमी होते, किंबहुना घर-दार, उंची गाठण्याची धडपड, सिद्ध करायची इच्छा, ते वय, अनोखी शर्यत ई. मुळे जास्त परिश्रम होतात आणि ते कुठल्याही सजीव व्यक्तीला सुटले नाहीतच. म्ह्णून मग बाकी बरेच काही सुटायला लागते ज्यात प्रकर्षाने शारीरिक शक्तीचा किंचित ऱ्हास, लवचिकता, बळ आणि इतर. मग पुन्हा एकदा भरगच्च रोजनिशीत शास्त्रोक्त  व्यायामाची भर घालावी लागते. ती घातली कि मग आवड निर्माण होते. मग फक्त व्यायामाशिवाय उंच सखल रस्ता जाणूनबुजून शोधला जातो, नवीकोरी सायकल विकत घेतली जाते, इतर व्यायाम प्रकाराला लागणारी सामग्री घेतली जाते आणि दरदिवशी सगळं उत्कृष्टपणे निभावण्याची छोटीशी धावपळ सुरु होते. लहानपणी नकळत किंवा विनाकारण अनेकदा धावलेले आपण आता एका उद्देशाने धावतो आणि काही दिवसात / महिन्यात ते उद्धिष्ट सफल करतोच. वेळ काढून धावणे, पळणे आव्हानात्मक आहे आणि ते जेव्हा मी अनेक जणांना प्रकर्षाने करतांना बघते तेव्हा एक वेगळी ऊर्जा नक्की मिळते. 

भल्या सकाळी कचेरीत जायला निघण्याचे हे असे अनेक फायदे आहेत माझ्यासाठी. त्यातलाच एक म्हणजे अनेक जणांना मस्त हवेशी, वाऱ्याशी, पाखरांशी, फुलांशी, सुगंधांशी संवाद साधतांना बघणे आणि भरपूर आनंद उपभोगणे अश्या पिटुकल्या अनुकथा मांडून. 

"प्रत्येकाच्या डोक्यावरचे आभाळ वेगळे" त्या प्रमाणे प्रत्येकाचे उद्धिष्ट वेगळे, सरते शेवटी अगदी जन्माला यायच्या आधी पासून जे पळणं सुरु होतं ते वैविध्य प्रकारे सुरूच राहतं आणि राहावं. प्रत्येकाला वायुवेगाने धावण्यासाठी लागणारी शारीरिक, मानसिक, अध्यात्मिक, सामाजिक, आर्थिक ताकद मिळो आणि टिको  हिच अपेक्षा. 

शुक्रवार, २ डिसेंबर, २०२२

पंचाहत्तरीची तरुणी

२३ वर्षांपूर्वी आमची पहिली गाठ-भेट झाली होती. त्यावेळी त्या विद्यावाचस्पती होत्या. मराठी वाङ्मयात त्यांनी संशोधन केले होते, पुर्णवेळ शैक्षणिक कार्याला वाहून घेतलेलं व्यक्तिमत्व जे शाळेच्या प्राचार्या म्हणून सेवा निवृत्त झालं. हे सगळं करतांना, बाहेरच्या / शाळेतल्या शेकडो मुलांना सांभाळतांना स्वतःची तीन आणि नातेवाईकांची अनेक अशी पण अगदी मनापासून जपली, आणि अविरत चालू आहेच ते कार्य, आता ते नातवंडांपर्यंत पोचाल आहे इतकचं. इतका मोठा घरचा, माहेरचा, सासरचा, बाहेरचा आणि आता मुलामुलींच्या सासरचा डोलारा हसत-खेळत सांभाळायचं म्हणजे "त्याची" कृपादृष्टी तर हवीच पण त्यांना एक वेगळी शक्तीच प्राप्त झाली आहे हे निश्चित. शब्दात न सामावणारं असं व्यक्तिमत्व आज फक्त अमृत महोत्सव साजरा करतंय. खूप म्हणजे खूप, प्रत्येक टप्प्यावर त्यांच्याकडून शिकण्यासारखं होतं आणि आहे. त्याचं राहणीमान जे माझ्या समोर २३ वर्ष तसूभरही नाही बदललं. त्यांचं बोलणं, स्वभाव, अजूनही मोठ्या प्रमाणावर सर्वांसाठी सर्वकाही करण्याची तय्यारी, इच्छा, धडपड आणि प्रत्येकाकडे वैयक्तिक लक्ष, काय हवं काय नको ते बारीकीने बघणं, लक्षात ठेवून प्रयोजन करणं, ते अमलात आणणं, वेगळंच रसायन आहे हे,  ह्यात शंकाच नाही. अनेक देश पादाक्रांत करून झाले, वास्तव्य झालं, त्याच सळसळत्या उत्साहाने. हाताला चव तर इतकी उत्कृष्ट कि अन्नपूर्णा प्रसन्नच आहे, प्रत्येक वेळी त्यांच्या घरी गेलं कि वैविध्य पदार्थांची रेलचेल असते  नुसती. प्रत्येकाच्या प्रकृतीनुसार सगळे पदार्थ केलेले. सातत्याने नातेवाईक, लोक, आणि इतरांचे जाणे-येणे, पण सर्वांसाठी सर्वोतोपरी नेहेमी हिरीरीने भरभरून करणारी अशी सर्वांची प्रिय माऊ आजी, गीता काकू, आज फक्त ७५ च्या झाल्या आहेत. हा त्यांच्या साठी फक्त एक आकडा आहे, बाकी काहीच नाही. त्यांच्यातला ०.००१ टक्का जरी शिकता आला, अमलात आणता आला, जगता आला तरी खूप समाधान मिळेल माझ्यासारखीला. शेवटी मूळ तर विदर्भातलंच आहे ना? मग असं असणारच. माझ्या, माझ्या मुलांच्या आणि इतर शेकडो लोकांच्या आदर्श डॉ. गीता ह्यांना वाढदिवसाच्या अनंत शुभेच्छा. ।। जीवेत शरदः शतम... ।। प्रत्येक तरुणीला लाजवेल असा फक्त उत्साह नाही, तर कामं करण्याची लकब, माणसं जोडण्याची कला, प्रत्येकाच्या आवडीनिवडी जपण्याचे कौशल्य, प्रत्येक वयोगटातल्या व्यक्तींशी मिसळायची हातोटी, तल्लख बुद्धिमत्ता, जगाची माहिती, प्रत्येकाचा आदर, मानसन्मान राखण्याची पद्धत ई. तसूभरही फरक नाही इतक्या वर्षात आणि तो कधीही नसणार हे नक्की. अश्या ह्या पंचाहत्तरीच्या तरुणीला माझा साष्टांग दंडवत. 


 

 

गुरुवार, १ डिसेंबर, २०२२

 विद्यासन

कचेरीला जातांना सोमवार ते शुक्रवार बहुतांशी फक्त सलवार-कमीज किंवा तत्सम भारतीय पोशाख परिधान केला असतो मी, पट्टाकिनी घातला जातो, सांभाळायची तशी काहीच गरज पडत नाही, बहुतांशी सर्वच जण वापरतात आणि बरीच इतर कारणे आहेत. शनिवारी थोडासा बदल म्हणून पाशात्य पोशाख घालण्यावर भर असतो.  साडीची वेळ / बारी फार कमी वेळा येते, त्यामुळे प्रकर्षाने माझ्या कडे अनेक वर्षांपासून काम करणाऱ्या मावशींना जास्त आनंद होतो आणि अर्थात पहिला प्रश्न विचारला जातो "आज काय खास?" काल पण विचारला गेला तोच प्रश्न. आमच्याकडे एक आंतर्देशीय परिषद सुरु आहे, वैविध्य विभाग (ट्रॅकस) आहेत त्यात आणि त्यातल्याच एका विभागाची जबाबदारी मला दिली गेली आहे. मी "चेअर" म्हणून काम करते आहे, त्या विभागाचे / ट्रॅक चे विद्यासन मला बहाल केले गेले आहे. छोटीशीच जबाबदारी आहे, पण म्हटलं चला त्या कामानिमित्य नेसावी साडी. नेसली, मिरवली, पण मावशींना आता हे सगळं कसं समजावून सांगू हा यक्ष प्रश्न उभा ठाकला माझ्या पुढ्यात. मी घाईत होते सकाळी त्यामुळे मी फक्त त्यांना हे सांगितलं कि आज अशी एक परिषद आहे आणि मी खुर्ची आहे. फक्त मराठीचा शब्द वापरला. मावशींना अर्थात काहीच समजले नाही. पण मग दुसऱ्या दिवशी मी त्यांना समजावून सांगतांना सर्वप्रथम "कॉन्फरन्स ट्रॅक चेअर" ह्याचा मराठीतील शब्द मी शोधून काढला, मावशींना समजेल अश्या भाषेत विचार केला आणि सरते शेवटी सांगण्याचा प्रयत्न केला. बघा, म्हणून म्हणते साडी नेसणं किती अवघड आहे, त्या सोबत काय काय परिधान करावं लागतं? अर्थात मला देखील ह्या सगळ्यात खूप मज्जा आली आणि नव्याने उमगलं कि विद्यासन हि छोटीशी का होईना पण एक जबाबदारी आहे नुसती खुर्ची नाही. ज्यांनी ह्या परिषदेत भाग घेतला आहे त्यांचं काम नीट समजून उमजून घेणे, काही उपयोगी सुचवणे आणि बरेच काही. मला हि सुवर्ण नाही तर प्लॅटिनम संधी मिळाली, दिली गेली ह्या बद्दल शतशः धन्यवाद. ह्या पुढील प्रत्येक वेळी प्रत्येकाने खुर्ची हि फक्त एक वस्तू म्हणून नाही तर संधी, जबाबदारी, सन्मान, छोटेखानी मानाचा तुरा, तपश्चर्येचं फळ असं बघावं हि नम्र विनंती.

2459: Freshly Ground Nostalgia

The last time I visited a flour mill, I think I was in 5th standard or somewhere around that age. I had gone along with my father, mostly fo...