सुधन्वा

श्री. विष्णु सहस्त्रनाम ह्या स्तोत्रातील एकसष्ठाव्या क्रमांकाचा श्लोक आहे, त्यात सुधन्वा हे नाव नमूद केले आहे. माझ्या कडून दररोज नित्यनेमाने हे स्तोत्र म्हणून घेतलं जातं आणि दर एकादशीला देखील सामुहिक पठण होतं. तेव्हाच फक्त हे नाव मुखात येतं किंवा घेतलं गेलं म्हणा. पण एवढ्यातच एका सोशल मिडिया वर मी हे नाव बघितलं, कसं कुणास ठाऊक पण माझी नजर गेली आणि ते दृष्टीस पडलं. इतकं आश्चर्य वाटलं कारण मी कुठल्याही मुलाचं नाव आज पर्यंत नव्हतं ऐकलं कारण अवघड असे आहे आणि त्याचा अर्थ पण कठिण आहे, खास करून लहानपणी उच्चारायला. त्यात बाहेर देशात गेलं तर अजूनच कठिण. आपल्याकडे देवांची नावं मुलांना ठेवायची पद्धत फार जुनी आहे पण हे माझ्यासाठी नावीन्यपूर्ण होतं आणि ते मी त्यांना ताबडतोब कळवलं देखील. 

जेव्हा त्यांचा dp बघितला उत्सुकता म्हणून, कारण सोशल मिडिया वर आहेत, लिहीत आहेत, आणि मोठ्या पदावर काम करत आहेत म्हणजे साधारण ५०+ च्या आसपास असणार असा माझा अंदाज खरा ठरला. मला फारच आवडलं हे नाव त्यामुळे मग मी अनुकथा लिहिण्याआधी गूगल विद्यापीठाला नक्की विचारपूस करते तर काय  अहो आश्चर्यम्. मी आपली बघेच आहे आणि प्रत्येक क्षेत्रात आहे हो हे नाव, अभियंता आहे, वित्त, मिडिया, लेखक, CA आणि बरेच असे. मी हबकलेच बघून.  माझं एक छोटेखानी केलेलं संशोधन असं आहे कि नावावरून आणि त्यामुळे न्यूमरॉलॉजी मुळे पण सांगतां येणं शक्य होतं कि कोणासाठी कुठले क्षेत्र योग्य आहे.  पण ह्या नावाने तर माझी विकेटच काढली. सरते शेवटी हे श्री. विष्णूंचे नाव आहे, प्रत्येक क्षेत्र पादाक्रांत करणारंच आणि ते देखील उत्कृष्टरीत्याच. त्या हून मोठं आश्चर्य म्हणजे ह्या विख्यात व्यक्तीचे संपूर्ण नाव "सुधन्वा कुलकर्णी" असे आहे आणि ह्याच नाव-आडनावाची पण असंख्य मुलं आढळली मला ऑनलाईन. माझ्या चार डोळ्यांनी जेव्हा व्यवस्थित निरखून बघितलं तर सगळी वेगळी मंडळी आहेत. कमाल आहे. एका नावाची इतकी माणसं 

आणि ती देखील प्रसिद्ध. तिरंदाज, चौकटी बाहेरचा विचार करणारा, तत्ववेत्ता, विचारवंत, द्रष्टा आणि बरेच अर्थ आहेत ह्या नावाचे. ज्यांनी कोणी हे नाव इतक्या सगळ्या मुलांची ठेवली आहेत त्या सर्वांना दंडवत. नावासारखीच प्रगती आहे.   

तो एक अनोखा सुगंध

आताशा कोजागिरी वर्षातून दोनदा येते का? आणि असेल तर ती आज आहे का? माझी संपूर्ण सोसायटी एक अप्रतिम सुगंधाने सजली, नटली आहे असा मला अनुभव येतो आहे. चार काय आठ दिशेतून घमघमाट सुटलाय नुसता ताज दूध उकळण्याचा किंवा आटवण्याचा. अहाहा च. "काय वर्णू तव गूण ..." अगदी असं झालंय मला. 

हे का झालंय हे देखील सांगते. ह्या मागल्या न्यू नॉर्मल दिवसांमधे आम्ही अमूलचे टेट्रा पॅक दूध आणायला सुरवात केली. त्यावेळची परिस्थिती बघता तेच आम्हाला योग्य वाटलं आणि त्यानंतर तेच सुरु राहिलं. दररोजचे दूध घेणं, ते उकळणं, मग अधेमधे दूधवाला न येणं, कधीतरी ते फाटणं असे सगळे अनुभव येणं 

पण थांबलं. त्यामुळे असेल कदाचित ह्या साध्या दुधाच्या सुगंधाने आज प्रसन्न व्हायला झालं मला, नकळत, अचानक. आणि अचानक झाल्यामुळे अजूनच नाविन्य जाणवलं, किंवा काहीतरी दृष्टिआड झाल्याची जाणीव झाली. 

हा हवाहवासा दुधाचा सुगंध कुठल्याही पठडीत बसवता येत नाही, जसे कि फुलांचा सुगंध, मातीचा, स्वयंपाकाचा, कृतूमानाप्रमाणे येणारा मोहोराचा ई. हा एकटाच आहे त्याच्या ग्रुप मधे. त्यामुळे अजूनच  भावाला मला आज. 

सगळ्या घरी जेथे जेथे आत्ता दहाच्या सुमारास दूध तापवण्याचा सोहोळा पार पडला त्या समस्त मंडळींना शतशः धन्यवाद. माझा दिवस अप्रतिम केल्या बद्दल.  

Uniform

 When we use this word or phrase, we imagine a school, factory, security, or nurse's uniform. Today, out of the blue, I got to know the new meaning of the same word. Rather, today I actually came to know how apartments' concepts were formed in the first place. I mean, I am the proud daughter of one of the well-known civil engineers, and hence I was brought up with all those construction-related words only: best utilisation of space, vertical growth, affordable housing, secured, maintenance by society, and the list is huge.

In addition to that, barring a very few apartment complexes, all others look alike. All flats are of the matching measurements, the same built, the identical structure, and what not, uniform in nature.

In school, every child is in the same uniform; they look the same from afar or from the outside, but every student in the same uniform is truly and uniquely different from within. The uniform concept in school is primary to imbibe similarity and equality in everyone at a very early stage, so that they should focus on studies, games, and overall development. Similarly, all apartments are built the same way, all are equal, which means owners think alike, and hence now neighbours who are staying in harmony. But still, interiors and their maintenance are different. See the similarity in apartment and student's uniformity; from within, they are themselves extraordinarily distinct.

शिल्पकार

नावाला साजेशी अशी माझी एक खास मैत्रीण आहे. अनेक वर्ष आधी तिचं नामकरण झालं होतं. ज्यांनी कोणी हे नाव ठेवलं त्याला धन्यवाद आणि हि ते जगली सातत्याने. अगदी योग्य, अप्रोप्रिएट, समर्पक असे ते नाव. ह्या अश्या नावामुळेच कदाचित हिला इतकी वर्ष वैविध्य शिल्प साकारता आली, ती सर्वोत्तम शक्ती लाभली. अशीच उत्साहात्मक ऊर्जा आणि क्षमता तिला सतत लाभो हि प्रार्थना. 

तर हि आहे डॉ. शिल्पा गीते. माझ्या मते गेली १५-१७ वर्षे ती सातत्याने विविध शिल्पे घडवत आहे. सुरवात स्वतः पासून केली. म्हणतात ना "लिव्ह बाय एक्साम्पल", "स्वतः आधी कृती करून दाखवा" अगदी तसेच काहीसे, वाहनचालकाशिवाय गाडी चालवण्यासाठी लागणारे तंत्रज्ञानाचा काही भाग शिल्पा मॅम ने संशोधन करून जगासमोर मांडला. अथक प्रयन्त केले, अनेक वर्ष विविध स्तरावर काम झाले आणि विद्यावाचस्पती हि सर्वोत्तम पदवी मिळवली. त्यानंतर कधीही मागे वळून बघितले नाहीच. अधिक मोठ्या प्रमाणावर आणि अन्य विषयांवर संशोधन चालू ठेवलंच आणि अनेकांच्या मार्गदर्शक ठरल्या. त्यात स्नातकपूर्व पदवीचे विद्यार्थी होते, स्नातकोत्तर आणि PhD करणारे संशोधक विद्यार्थी देखील, मोठ्या प्रमाणात. हे झालं कचेरीतलं सांगीतिक शिल्पकृती घडवणं. त्यात घरची दोन पिल्लं घडवली त्यासोबत ते वेगळंच. अहाहा च. "काय वर्णू तव गुण, अल्पमती नारायण" असं काहीसं झालंय माझं एक बातमी ऐकून. एवढ्यातच ह्या शिल्पकाराची एक नवीन (कदाचित प्रथम अशी) शिल्पकृती समोर आली. मॅम च्या हाताखाली अनेक वर्ष काम करून एका संशोधकाला विद्यावाचस्पती होण्याचे सौभाग्य लाभले. मॅम ची हि अशी शिल्प घडवण्याची शैली ज्याला संगीतमय जोड आहेच अशीच अनेकवर्ष सुरु राहो म्हणजे अनेक विद्यार्थ्यांना अलभ्य लाभ मिळेल, संशोधनाचे महत्व पटेल, समजेल / उमजेल, आणि ह्या सर्वांमुळे त्यांचं, अनेक प्रशिक्षणार्थी चं, विद्यापीठाचं आणि संस्थांचं नाव होईल, ज्ञानात भर पडेल. Kudos to her.  

लहानपण देगा देवा

मी हि म्हण, अर्थात श्री संत तुकाराम महाराजांची प्रसिद्ध ओळ अनेकदा ऐकली आहे. बऱ्याच जणांनी ती वापरतांना देखील बघितली आहे, किंबहुना प्रत्येक मोठ्या व्यक्तीला हे मनापासून वाटत असतंच कि पुन्हा पट्टाकिनी लहान व्हावं. किंवा पालकांना देखील असंच नेहेमी वाटतं कि आपली मुलं लहानचं आहेत, राहावेत, व्हावेत. लहानपण म्हणजे काय बोलायचं, माझे शब्द अपुरे पडतात. ते बिनधास्त दिवस, पूर्णपणे पळापळ, खेळ, यथेच्छ खाणं, लोळणं, मस्ती, मित्र मैत्रिणी, प्रेमळ शिक्षक, शाळेचा डब्बा, आणि हि यादी फार म्हणजे फारच मोठी आहे. कधीही न संपणारी अशी, भलीमोठी. कशाची म्हणजे कशाची चिंता नाहीच. सगळं कसं मोकळं, हलकं, फारच भारी. 

माझं बालपण तर मला आठवण अशक्यच, पण माझ्या मुलांचं लहानपण मी जगण्याचा प्रयन्त केला. ते बोबडे बोल, हालत डुलत धडपडत चालण्याचा अथक प्रयन्त, तोल जाणं, खात्री नसणं, हळुवार चाल, दुसऱ्यांनी दिलेले कपडे, दुसऱ्याची मदत घेत शिकणे, जीभ, मान ई. ची गडबड आणि असेच बरेच काही.  त्यावेळी मात्र ते बाळबोध वाटत, कौतुक होतं सर्वत्र. ते तोतडे बोल कोणालाच उमगत नसतात पण तरी देखील त्या बाळाला अगदी कुठे ठेऊ आणि कुठे नाही असं होतं त्या घरातल्यांना. तोंड दुखेस्तोवर कौतुकांचा वर्षाव सदोदित. दररोजची एक नवी गोष्ट, नव्या घडामोडी. अगदी विचारायची सोयचं नाही. लहानपण फार कमी काळ टिकतं त्यामुळे असेल कदाचित. मोठी झाली हिच मुले कि मग शिंग फुटतात आणि हाती लागत नाहीत ते वेगळंच. खूप कमी मुलं माणूसघाणी असतात, ठराविक लोकांकडेच जातात, बघून हसतात, बोलतात, विविध कृती करून दाखवतात ई. बहुतांशी सगळेच फार मोकळे असतात. प्रत्येकाशी बोलतात, प्रयन्त करतात, माणसांमधे रमतात, बडबडतात वगैरे. 

माझ्या सोसायटीत बरेचसे जेष्ठ वरिष्ठ वास्तव्याला आहेत. काही जण तर व्यवस्थित त्यांची स्वतः रोजनिशी पाळतात, पाळू शकतात. पण काही जण गाडी गाडी करतांना दिसतात, म्हणजे व्हीलचेअर किंवा चाकांची खुर्ची वापरतांना आढळतात. एक काळजीवाहू, निरीक्षण करणारा व्यक्ती असतो त्यांच्या सोबत, मुलगा अथवा मुलगी. आमची सोसायटी भली मोठी असल्यामुळे सकाळी ऊन खाणं, स्वच्छ शुद्ध हवा अनुभवणं, येणं - जाणं बघत आनंदी होणं हे सगळं सहज करता येतं आणि इमारतीच्या मागल्या बाजूला जेथे कमी रहदारी असते तेथे पाय मोकळे देखील करता येतात. बऱ्याचदा सगळेच जेष्ठ चपला न घालता फिरणं, काही पाऊलं चालणं पसंद करतात. कोणी हातात आधाराला काठी घेतात, काही तसेच चालणं पसंद करतात. माझ्या खिडकीतून मला आता भरपूर वेळ असल्यामुळे किंवा मी सकाळी बाहेर चक्कर मारत असतांना दृष्टीपथात पडतं. आणि पुन्हा एकदा श्री संत तुकाराम महाराजांची ती ओळ आठवतेच. "लहानपण देगा देवा". आपण मनात मागतो, तो देतो, निसर्गनियमांनुसार वय वाढतं पण लहानपण पुन्हा अनुभवता येतच, वेगळ्या धाटणीतलं, अर्थातच. तेच डोलणं, तशीच ती मान,  चालतांना डगमगणं, चाकांच्या खुर्चीवर बसतांना तोल जाणं, खुर्ची नक्की कुठे आहे हि खात्री पट्टाकिनी न पटणं, ते बोल आणि बरेच काही. आई गं. एक छोटासा बदल मात्र आहे. प्रत्येक कुटुंबातून ह्या बोबड्या बोलांचं, डगमगण्याचं कौतुक होतंच असं नाही. आधी पांगुळगाडा आणि आता काठी चा आधार. एक वर्तुळ इथेच पूर्ण होतं. काय नियम आहे ना ह्या निसर्गाचा. असो. प्रत्येकालाच ह्यातून जावंच लागणार आहे. मग ह्या दुसऱ्या लहान टप्प्याचा अत्यानंद घेऊया. जमेल तेवढं ह्या विकसीत टप्प्याचा पण उपभोग घेऊयात, सांभाळून, जेवढं जमेल तेवढं. मस्त आणि स्वस्थ राहून. वेळेवर दररोज रोजनिशी पाळून, म्हणजे सगळं मिळवलं.  

घुटी

भारतीय परंपरेनुसार आणि वैद्यकिय शास्त्रानुसार देखील अगदी जन्मल्यापासून ठराविक प्रमाणात बाळाला घुटी देतात. पद्धतच आहे ती. जसं जसं बाळ वाढत जातं तसे तसे घुटीच्या घटकांचे फेरे पण वाढतात. फारच उपयुक्त घटक असतात घुटीत. ठराविक खास सहाण वापरूनच ती घुटी बहुतांशी घरच्या सर्वात थोर अश्या आजी, काकी, मामी ई. तय्यार करतात, अगदी उत्साहाने. तो उत्साह मात्र वाखाणण्याजोगाच असतो. त्याला सरच नाही कशाची. माझ्या दृष्टीने ती सहाण, ते फेरे, ते शास्त्रशुद्ध आणि चपराक प्रमाणात वापरलेले घटक जितके महत्वाचे तितकाच, किंबहुना कणभर महत्वाचा तो ह्या थोर मंडळींचा दररोज मिळणार आशीर्वाद. ते ज्या मनापासून तय्यार करतात सगळं कि ज्याचं नाव ते. बाळ गुटगुटीत होणारच अशी आशिर्वादात्मक घुटी दररोज घेऊन / प्राशन करून. 

अगदी तसेच औषधी वनस्पतीचे, खोडांचे आणि इतर घटकांचे फेरे होमिओपॅथी औषधी तय्यार करतांना वापरले जातात शास्त्रानुसार. त्यामुळेच पोटेन्सी ठरवली जाते असं मी ऐकलं आणि वाचलं आहे. वयोमानानुसार, रोगाच्या तीव्रतेनुसार आणि डॉक्टरांच्या म्हणण्यानुसार विविध पोट्यांसीची औषधें दिली जातात. त्याचा उपयोग निश्चित होतो आणि दुष्परिणाम अजिबात होत नाहीच. 

घरी किंवा दारी, हाताने छोटेखानी किंवा मशीनने मोठ्या प्रमाणात जेव्हा केक तय्यार करतात तेव्हा पण ठराविक पद्धतीने आणि दिशेने पदार्थ / घटक फिरवायचे आणि मिसळवायचे असतात. असं केल्याने त्या मिश्रणात म्हणे ठराविक हवेचे प्रमाण राहते / टिकते ज्यामुळे केक सुंदर, मऊ आणि लुसलुशीत होतो.   

ह्या सगळ्यांची पार्श्वभूमी आज मला प्रकर्षाने ध्यानात आली. आज मी खूप दिवसांनी महाराष्ट्रीयन पद्धतीची आमटी केली. त्यात यथासांग शेवग्याच्या शेंगा घातल्या, आणि बाकी सगळे लागणारे घटक पदार्थ घातले. मुख्य म्हणजे मी अगदी शांतपणे व्यवस्थित वेळ घेऊन ती आमटी केली. आज का कुणास ठाऊक पण आमटी करते वेळी बऱ्याच वेळा किंबहुना प्रत्येक घटक घातला कि एकदा डाव फिरावालाच. त्यामुळे असेल कदाचित गूळ पट्टाकिनी आणि सुंदर विरघळला.  आमसुलाची उत्कृष्ट चव आली. सगळे मसाले व्यवस्थित मिसळले आणि मेथी पण अगदी कणाकणात सामावल्यासारखी उठावदार चव देऊन गेली.  मज्जा आली खूप. एका शिस्तीत डाव फिरवल्याचे इतके सुंदर परिणाम होईल, फळ मिळेल हे आजच समजलं आणि उमगलं मला. अहाहा च.  

सरते शेवटी काय प्रत्येक वेळी उत्तम पद्धतीने वापरलेले फेरे अत्यंत महत्वाचे. अत्यानंद देऊन जातात हे नक्की. मी घुटी चाखली तेव्हा त्याची चव तर मला आठवत नाही पण होमिओपॅथी औषधाने कित्येकदा मी ठणठणीत बरी झाले तेव्हा, घरी असंख्य वेळा केक तय्यार केले तेव्हा आणि आज पुन्हा घुटी चे महत्व आणि मिळालेल्या आनंदची चव अनुभवली.    

फुकट

मी मराठी शाळेत शिकलेली असल्यामुळे त्या भाषेवर आणि म्हणींवर माझं भलतंच प्रेम आहे. इतकं कि येता-जाता मला त्या म्हणी आठवतात आणि चपराक बसतात / उपयोगी ठरतात. मला आणि ऐकणाऱ्यांना देखील त्या म्हणींचा नवा प्रयोग समजतो / उमगतो. 

काही वर्षांपूर्वी माझी एक दररोजची सवय होती. कचेरीत जातांना देवळात काही क्षण घालवायचेच. नमस्कार करत शतशः धन्यवाद द्यायचे आणि मार्गस्थ व्हायचं. ह्या माझ्या रोजनिशीत एक गोड जोडपं माझ्या सोबतीला होतं. ते तेव्हा जवळपास नव्वदीच्या पुढचे होते. एकमेकांकडे बघून फक्त स्मितहास्य होत असे आधी मग आम्ही थोडेसे बोलायला लागलो. अर्थात मी पळत असायचे, कचेरीची बस गाठायची असायची त्यामुळे जास्त गप्पा होत नसतं. तरी देखील ते मला एका वाक्यात थोडक्यात खूप काही सांगून जायचे. एकदा म्हणतात कसे, "आपली भाकरी स्वतः कमावायलाच हवी", तुम्ही नोकरी करता ते योग्य आहे, अभिमान आहे, ई. 

जवळपास १९९५ पासून ते २०२३ पर्यंत वैविध्य पदांवर काम करता आले, मुलांना लहानपणापासून एकटं ठेवून मी पळत राहिले आणि आत्ता स्वेच्छा सेवा निवृत्ती  घेतल्यावर ह्या म्हणींचा खरा अर्थ उमगला. "देअर इज नो फ्री लंच" अर्थात "जगात कुठलीही गोष्ट फुकट मिळत नाही". 

सध्या मी घरी असल्यामुळे बहुतांशी दररोजच माझी भाकरी मी जेवायच्या वेळी स्वतः गरम गरम करून घेते आणि फस्त करते. सबवे नावाचे एक जगप्रसिद्ध रेस्टॉरंट आहे, फूड चेन म्हणा तर. त्यांचे एक ब्रीद वाक्य आहे. "आम्ही आमचा ताजा ब्रेड स्वतः तय्यार करतो". ह्या सगळ्या म्हणींचा अर्थ माझ्या दृष्टीने एकच आहे. स्वाभिमानाने जगा, समाधानी राहा, हवे तेवढे पैसे कमवण्याची ताकद "तो" देतोच, आणि लाभलेल्या शक्तीने स्वतःसाठी घरचे साफ, स्वच्छ, ताजे, जमल्यास करून खा, दररोज / नियमित.