२२७६: ती

मी तुम्हाला एका साध्या, सरळ पण एका बहुआयामी व्यक्तिमत्त्वाबद्दल माहिती देत आहे. ती एक समर्पित आई आणि गृहिणी आहे. दोन्ही बाजूंनी साध्या घरातून आलेली असूनही, तिला अन्नपूर्णेचा आशीर्वाद लाभलेला आहे, ती उत्कृष्ट चवीचे पदार्थ प्रेमाने वाढते. गृहिणी म्हटल्यावर संपूर्ण घराची जबाबदारी आलीच, आणि ती ती जबाबदारी बखुबीने निभावते आहे. तिची रोजनिशी सकाळ ते रात्र सुरू असते: मुले, शाळा, डबे, गृहपाठ, परीक्षा, शाळेत ने-आण आणि इतर अनेक गोष्टी.

कधीकधी तर तिच्या अहोंच्या कामाच्या ठिकाणी जी चमू (टीम) रंगकाम करते, त्या सर्वांसाठी ती मोठ्या आनंदाने डब्बे देते. माझ्यासारख्या शेजारणीलाही ती हसत-खेळत प्रेमाने जेवण भरवते. जेव्हा बघावे तेव्हा तिच्या चेहऱ्यावर स्मितहास्य कायम असते.

घरची जबाबदारी सांभाळून ती एक उत्कृष्ट 'सौंदर्य प्रसाधन केंद्र' (ब्युटी पार्लर) चालवते, अगदी नखशिखांत सगळ्या सेवा देते. तिला फक्त २४ तास मिळाले आहेत की किंचित जास्त, असा प्रश्न अनेकदा मला पडतोच!

हे सगळे सुरू असताना ती तांत्रिक बाबतीतही अग्रक्रमी आहे. सोशल मीडियाचा ती बखुबीने उपयोग करते आणि त्यावर सातत्याने माहिती देत राहते. तिच्या नेहमीच्या सेवा तर आहेतच, पण जेव्हा मी तिने केलेले रील्स पाहिले, तेव्हा दाही बोटे तोंडात घातली. केलेले काम दाखवताना त्याला गाण्याची जोड देणे आणि गाण्याची नेमकी निवड, बाप रे!

एकदा मी ती ने तय्यार केलेली जाहिरात बघितली ती म्हणे ७-८ पद्धतीने साडी नेसवायला शिकवणार. मुली आल्या, क्लास झाला आणि व्हिडिओ तयार करून लगेच अपलोड! कुठेच कसलाच उशीर नाही. मग अद्भुत केशरचनांचे व्हिडिओ पाहिले. जगावेगळे पेंट केलेली नखे दिसली. एका त्या पिटुकल्या नखावर अगदी बारीक ब्रशने करवा चौथसाठी तयार झालेली मुलगी दाखवली आहे, लाल साडी, सोनेरी किनार, सगळे म्हणजे सगळे बारकावे सुद्धा!

याच सणाच्या निमित्ताने अनेक जणी मेहेंदी काढण्याकरता आल्या होत्या. दोन्ही हात भरून मेहेंदी, ज्यात ढोल, तबला-डग्गा, उत्कृष्ट तयार झालेले नवरा-बायको, एक-दोन मोर, गणपती बाप्पा आणि काय काय चितारले आहे, बघून थक्क व्हायला झाले. आणि हे सगळे अगदी काही वेळात, अनेक तास वगैरे नाहीत हो!

एवढं सगळं असून माझ्यासाठी गप्पांचा वेळ देखील असतो बरं का; शेजारीण आहे ना! असेच एकदा बोलतांना श्री. गजानन महाराजांच्या पोथीचा विषय निघाला. ती म्हणते, "मी दररोज वाचते त्यांची पोथी." नवरात्रीचे नऊ दिवस उपवास, पूजा-अर्चा, कन्या पूजन आणि बरेच काही. शिवाय, शिवण कामात बसलेला तिचा हात इतका जलद आहे की, काही मिनिटांत ब्लाउज तयार.

हे सगळे एका व्यक्तिमत्त्वात आहे? ती याच जगातली आहे, "कमाल" च्या पल्याड आहे. कुठले रसायन पिऊन जन्माला आली आहे कोणास ठाऊक! पण ती ज्या ऊर्जेने आणि सातत्याने काम करते, त्याला माझा सलाम.

प्रत्येक स्त्री खूप विविध स्तरांवर कार्य करतच असते, पण वृषाली ज्या चिकाटीने, परफेक्शनने, गतीने, आनंदाने, अचूकपणे आणि प्रचंड मोठ्या कार्यक्षमतेने हे सर्व करते, यासाठी तिचे खूप अभिनंदन आणि कौतुक. ती माझ्यासाठी एक आदर्श आहे. तिच्याकडून खूप काही शिकण्यासारखे आहे. तिची उत्तमोत्तम अशीच प्रगती होवो, ही प्रार्थना. तिच्या हातून अनेक अजून कलात्मक कार्य घडो, आणि तिच्या परिस-स्पर्शाने अनेकांचे सौंदर्य अधिक खुलून उठो, यासाठी मनःपूर्वक शुभेच्छा!

आता समजले, तिच्या आई-वडिलांनी तिचे नामकरण 'वृषाली' असे का केले असावे! 

2275: The Burden of Cotton

 "Yesterday, while not paying attention, multitasking, driven by the noise and habit of my mobile phone I knocked over the glass of buttermilk in my hand. What happened next is obvious. I had just bought a brand-new, thick blanket, a heavy-duty preparation for the coming winter. The company claimed it was immensely warm. Surprisingly, it felt as light as cotton when I handled it.

That new blanket was the victim of the spilled buttermilk. Chaos ensued. In my frenzy, instead of just cleaning the corner where the buttermilk fell, I dunked the entire blanket into a bucket of water. Naturally, the whole bathroom got messy, and this morning, I realized exactly why my arms and shoulders hurt.

That soaked blanket couldn't be lifted, wrung out, or washed. I was completely exhausted; it drove me crazy.

Then the lightbulb went on (The idea struck me)! I quickly wrung the blanket out in small sections, ran it straight to the washing machine, and gave it instant orders to wash and spin dry. The machine obeyed, and within minutes, the perfectly washed and dried blanket, restored to its lightness, was in my hands, bringing a smile to my face."

What did this experience teach me?

Fundamentally, we are all light as cotton (originally born light weight, literally). But then, little by little, we invite and accumulate stress, useless thoughts, and soak ourselves in unnecessary things until we feel this immense heaviness. Once the burden becomes overwhelming, we start seeking solutions: How do we reduce or shed this weight?

So, friends, either quickly find an ultra-modern 'Washing Machine' standing right in front of you, a solution that will restore you to your original, light state or simply clean just the damaged corner instantly, so the heaviness never gets a chance to set in. You are smart, and the world demands smartness, so why not adopt smart methods?

Let's resolve to clean just one corner (at thought's level) when the need arises and commune with the kites, birds, wind, and butterflies. The entire sky is calling out to us; this journey is limitless. Let us go forth!

२२७४: कापसाएवढे ओझे

 हा एक छोटासा अनुभव आहे. "काल एका वेळी अनेक कामं करण्याच्या नादात, आणि सतत मोबाईलच्या आवाजाकडे लक्ष असल्यामुळे, माझ्या हातातल्या ताकाच्या पेल्याला धक्का लागला आणि मग काय झाले, हे सांगायलाच नको.

मी नुकतेच हिवाळ्याची जय्यत तयारी म्हणून एक नवीन, जाडजूड ब्लँकेट विकत घेतले होते. कंपनीचा दावा होता की ते प्रचंड उबदार आहे, आणि आश्चर्य म्हणजे हाताळायला ते कापसासारखे हलके-फुलके होते. याच नव्या कोऱ्या ब्लँकेटवर ताक सांडले. मग सगळा गोंधळ सुरू झाला.

गोंधळात फक्त ज्या कोपऱ्यावर ताक सांडले होते, तो साफ करण्याऐवजी, मी अख्खे ब्लँकेट पाण्याच्या बादलीत बुडवले. मग काय, अख्खी बाथरूम खराब झाली आणि आज सकाळी माझे दंड का दुखत आहेत, हे मला उमजले. ते भिजलेले ब्लँकेट काही केल्या उचलता, पिळता किंवा धुता येईना. माझी प्रचंड दमछाक झाली; वेड लागायची पाळी आली.

तेव्हा ट्यूब पेटली! मी ते ब्लँकेट जसे तसे, तुकड्या-तुकड्यांत पिळून, थेट वॉशिंग मशीन गाठले. पटकन धुण्याचे आणि सुकवण्याचे आदेश दिले. मशीनने ते मान्य केले, पाळले आणि काही मिनिटांतच मस्त धुतलेले व सुकलेले ब्लँकेट माझ्या हाती आले, जे माझ्या गालांवर स्मितहास्य देऊन गेले."

हा किस्सा ऐकल्यावर मला काय समजले किंवा काय बोध मिळाला?

बोलायचं झाल्यास, मुळात आपण सगळे कापसासारखे हलके-फुलकेच असतो. पण मग हळू हळू हा ताण, ते फालतूचे विचार आणि नको त्या गोष्टीत भिजून इतके जडत्व आणतो, स्वतःहून आमंत्रित करतो, की त्याचे ओझे जाणवायला लागते. ओझे डोईजड झाल्यावर मग एकच विचार सुरू होतो: हे ओझे कमी कसे करायचे?

यावर उपाय एकच: एक तर पटकन हाताशी, समोर उभी असलेली एखादी अत्याधुनिक वॉशिंग मशीन शोधा (म्हणजेच स्मार्ट उपाय शोधा) जी तुम्हाला पटकन पूर्वपदावर येण्यास मदत करेल आणि तुम्हाला पुन्हा हलके-फुलके वाटेल; किंवा फक्त खराब झालेला तो कोपराच पटकन साफ करा, म्हणजे जडत्व येणारच नाही. तुम्ही स्मार्ट आहात, जमानाही तसाच आहे, मग स्मार्ट पद्धती का नकोत अवलंबायला?

चला तर मग, जेव्हा जमेल तेव्हा एक वैचारीक कोपरा स्वच्छ करूयात आणि पतंग, पक्षी, हवा, फुलपाखरू यांच्याशी संवाद साधूयात. संपूर्ण आकाश आपल्याला साद घालत आहे; हा प्रवास अमर्यादित आहे. चला निघूया मग!

2273: अनपेक्षित बदल

कुठलीही तुलना अजिबात नाही, पण जे चित्र सतत माझ्या डोळ्यासमोर उभे राहते आहे, त्याने मला आज लिहायला भाग पाडले. मी पण कोणे एके काळी लहान होते, माझी मुलंही त्या वयात होती. पण दोन्ही वेळी एक शिस्त होती. बाहेर गेलो, कुणाच्या घरी गेलो की कशालाही हात लावायचा नाहीच. प्रश्नच नव्हता. त्या घरातील व्यक्तीने किंवा मुलाने स्वतःहून काही दिल्याशिवाय वस्तू उचलणे किंवा उचकाउचकी करणे वर्ज्य होते.

आणि दुसरे म्हणजे, जेव्हा आपल्या घरी कोणी बाहेरचे (आई-बाबांचे मित्र-मैत्रिणी) येत असत, तेव्हा आधीच कल्पना दिलेली असल्यामुळे, पोटं भरलेली असल्यामुळे, किंवा आईने काही काम सांगितल्यामुळे, मी आणि त्यानंतर माझी मुलं त्यांच्या खोलीतच खेळत बसायची.

आणि आता, अबब! काय दृश्य अनपेक्षित रित्या बदलले आहे, बापरे! मला जरा घाबरायलाच झाले असे म्हटले तर वावगे ठरणार नाही.

त्यांच्या घरी गेलं तरी नुसता धुडगूस! मोठ्याने बोलणार, आईला बोलू देणार नाही, प्रत्येक ठिकाणी, नको त्या ठिकाणी उचकवाचक करणार, विचित्र वागणार, ऐकणार तर नाहीच नाही. हे जरा वेगळे वाटले. बरं, हे त्यांच्या घरात धडपडत आहेत तोपर्यंत ठीक आहे.

पण तीच मुलं बाहेर कोणाच्याही घरी गेली की पुन्हा तेच करतात, जसे काही सगळीच घरे त्यांचीच आहेत! एकतर सासरकडची माणसं आल्यासारखी पहिल्यांदा सगळ्या खोल्यांमधे डोकावणार, प्रत्येक वस्तूला, ती कामाची असो वा नसो, हात लावणार; कोणतीही माहिती नसताना, ती त्यांच्या उपयोगाची नसतानाही वस्तू उलटंपालटं करून बघणार. बाप रे!

काय हे, आणि का हे? असं सगळं का बदललं? उगाच एखादं अपवाद सोडलं तर सगळ्याच लहान मुलांमध्ये सातत्याने अस्वस्थता का आहे? एका जागी स्थिर बसणे (घरी असताना, बाहेरचे लोक आलेले असताना, किंवा आपण बाहेर गेलो असताना) हे क्रमप्राप्त नाही का?

मैदानात खेळा, बिनधास्त उड्या मारा, पळा, चढा-उतरा, मस्ती करा, कारण ते ठिकाणाचं तसं असते. घर आणि बाहेर ह्यात फरक आहे हो! एक काहीतरी ठरवा. तुम्ही इतक्या लहान वयात इतके शहाणे झाला आहात का? मग तेच  प्रत्येक ठिकाणी दृश्य दिसू दे, अभ्यास, पाठांतर, लिखाण, हस्ताक्षर, जेवण, झोप, खेळ, इतरांशी वागणं, ई. मधे. वाटेल तेव्हाच फक्त शहाणपण दाखवणे म्हणजे जरा मला वेगळे वाटायला लागले आहे.

अर्थात माझे हे फक्त निरीक्षण आहे, जे सातत्याने माझ्या डोळ्यासमोर उभे राहिले म्हणून मी अवाक् झाले. माझा काहीही संबंध नाही त्या मुलांशी किंवा पिढीशी, पण धक्का बसला हे नक्की. उगाचच मोठं व्हायची घाई झाली आहे.  माझ्यासारख्या व्यक्तीला तर चमत्काराची वाट आहे!

2272: 'तो' चित्रकार

पाऊस जसा जसा परतीच्या प्रवासाला लागला, तसतसा एक चमत्कार दृश्य स्वरूप धारण करू लागला. मी आता स्वेच्छानिवृत्तीनंतर, गरजेनुसार किंवा आमंत्रणानुसार वर्ग घेण्यासाठी गाडीत बसले की, हे चमत्कार माझ्या दृष्टीक्षेपात पडतातच.

माझ्या घरापासून सुरू होणाऱ्या डोंगर रस्त्याच्या दुतर्फा, पावसाळा संपत आल्यामुळे वैविध्यपूर्ण हिरव्या छटांनी नटलेला, सजलेला आणि बहरलेला डोंगर आहे. तो कित्येक किलोमीटर अंतर माझ्यासोबत हितगुज करत असतो, प्रत्येक वेळी काहीतरी वेगळे सांगत सुटतो. आधी फक्त हिरव्या छटा होत्या; त्यानंतर किंचित बदल झाले आणि तुरळक ठिकाणी वेगळे रंग दिसायला लागले.

आणि आता पाहिले तर, रस्त्याच्या दुतर्फा झेंडू सदृश गडद केशरी रंगांची बौछार झाली आहे. ती झाडे इतकी उंच आहेत की सौंदर्याने एक वेगळीच उंची गाठली आहे. वारा आणि पक्षी, ज्यांच्यामुळे फुलांचे परागकण वेगाने सर्वत्र पसरले, त्यांचे मनःपूर्वक धन्यवाद! हिरव्या पार्श्वभूमीवर हा केशरी साज इतका खुलतो आहे की, त्याचे शब्दात वर्णन करणे महाअवघड आहे.

हे चित्र रेखाटायला रस्त्याच्या कडेने सुरुवात होते आणि थेट उंच डोंगराच्या माथ्यापर्यंत ती विविधता पसरली आहे. ती इतक्या शिताफीने मांडली / पेरली गेली आहे की, त्याचे वर्णन करायला कोणतेही शब्द उरत नाहीत. काही ठिकाणी गर्द, घनदाट तर इतर ठिकाणी तुरळक, पण जे काही आहे ते खूप खुलून दिसते. मला शक्य झाल्यास, माझे वर्ग मी त्या गर्द केशरी फुलांच्या उंचच उंच झाडांच्या सान्निध्यात भरवायला मनापासून आवडेल.

झेंडूची झाडे इतकी उंच माझ्या पाहण्यात नसल्यामुळे, मला वाटते की त्यांना मिळालेल्या या उंचीमुळे जणू काही ती प्रत्येक जाणाऱ्या-येणाऱ्याला खुणावत आहेत, आकर्षित करत आहेत आणि आनंद पसरवत आहेत. बरं, हे सगळे काय कमी होते, त्यात नेहमीची इतर झाडे, वृक्ष, पारंब्या, आणि विविध रंगांची पाने ह्या सौंदर्यात भर घालत आहेत.

हे सगळे दृश्य बघून मी इतकी लहान होऊन जाते की, निसर्गाने आपल्या सर्वांसाठी अजून काय करायचे, असे वाटते. किती भन्नाट आहे हे सगळे!

आज मला संपूर्ण जवळपास चाळीस मिनिटांच्या प्रवासात असं सारखं जाणवतं होतं की, माझी दोन्ही पिल्लं गाडीत माझ्या आजूबाजूला आहेत. आणि ते दोघेही हे विहंगम दृश्य इतका वेळ बघून खूप आनंदित होत आहेत, काय बघू आणि काय नाही, त्यांच्या उत्कृष्ट इंग्लिश मिश्रित मराठीत मला काय दाखवू आणि काय नाही, अशी त्यांची लगबग सुरू आहे. तो अनुभव जगावेगळा होता. पुन्हा एकदा मला माझ्या मुलांसोबत बाहेरचे दृश्य दाखवत, गाडीच्या मागील सीटवर बसून सगळे डोळ्यांत साठवता आले.

माझ्यासारखी भाग्यवान मीच, जिला "त्या" चित्रकाराने रेखाटलेली कलाकृती टिपता आली, एकदा नाही तर टप्प्याटप्प्याने. जशी जशी ती फुलझाडे लहानाची मोठी होत गेली, तशी तशी ती कलाकृती विविध रूपं धारण करत गेली. आधी फक्त जमिनीवरचा रेखाटायला सुरुवात झालेला गालिचा समोर उभा ठाकला. मग तो द्विमितीय (2D) आणि आज होता होता षट्-आयामी (6D) डौलात उभा होता. ती ताठ मानेने उभी असलेली फुले जणू काही मला "हॅलो, कशी आहेस? तुला बघून खूप आनंद झाला!" असे म्हणत होती, कारण ती वाऱ्यावर स्वार असल्यामुळे कधी ह्या बाजूला तर कधी त्या दिशेला झुकत होती. हा अनुभव निश्चितच अविस्मरणीय आहे.

साथसंगत, सत्संगत, सत्संग हे सगळं कित्ती महत्वाचं आहे बघा. वाऱ्याची, पक्षांची, उन्हाची, मातीची, ऋतूची ई. मैत्री, साथ ह्या मुळेच तर हि झेंडू तत्सम अगदी साधी फुले अक्षरशः नंदनवन फुलवत आहे, फुलवले आहे. बघणाऱ्यांच्या डोळ्यांचे पारणे फिटते नक्कीच. ह्या फुलांना कदाचित जंगली फुले पण म्हणता येईल, जंगली ह्या अर्थाने कि ती एकतर स्वतः वाढत आहेत, फैलत आहेत, त्यांच्या मर्जीनुसार, डोंगर भागात, मात्र देवाला किंवा पूजेला नाही वाहता येत. हे असून देखील बहरणे आणि ते देखील मनमुराद, भरभरून, कंजूसीने नाहीच, म्हणजे कित्ती वेगळं आहे सर्व हे. 

2271: यशाची आगळीवेगळी मांडणी

माझ्या मुलाने भारतातील सर्वात आव्हानात्मक अभ्यासक्रम निवडल्यापासून, मला विद्यार्थ्यांसमोरील अडचणींची जाणीव झाली. मला खात्री आहे की अशा अडचणींच्या मालिकाच त्यांचा मार्ग अधिक मजबूत करतील आणि त्यांना उत्तम माणूस बनवतील. जगात इतरत्रही अशीच परिस्थिती असेल.

अशा अनेक आव्हानांनी भरलेला मार्ग पार करून, जो व्यक्ती अत्यंत विनम्र राहतो, चेहऱ्यावर कायम स्मितहास्य ठेवतो, तीन सुपर-स्पेशालिटी रुग्णालये उभारतो, अगणित रुग्णांना बरे करतो, त्यांना अनपेक्षित आयुष्य आणि सन्मानाने पुन्हा चालण्याची शक्ती देतो, हे निश्चितच यशाची एक आगळीवेगळी मांडणी आहे.

हे सगळे करत असताना, त्यांनी रुग्ण, कर्मचारी, आचारी आणि आजूबाजूच्या इतर सर्वांशीही संयमाने वागण्याची खात्री केली आहे. स्वतःची रुग्णालये सुरू करणे, त्यांचा दर्जा राखणे, रुग्णांचा सततचा ओघ सांभाळणे, उपचारांचा दर (Cure Rate) उच्च ठेवणे, रुग्णांना दिल्या जाणाऱ्या भोजनाची काळजी घेणे, अत्याधुनिक तंत्रज्ञान स्वीकारणे आणि रुग्णालयातील कर्मचाऱ्यांसह प्रत्येकाला तंत्रज्ञानाने सुसज्ज करणे, हे सर्व सोपे नाही.

आणि या सगळ्यात भर म्हणून, अचानक, कोणतीही पूर्वसूचना न देता, कोणत्याही शुल्काशिवाय, माझ्यासारख्या व्यक्तीला भेटायला वेळ काढणे... आणि तो संपूर्ण वेळ फक्त माझ्यासाठी देणे! माझ्याशी बोलत असताना त्यांनी फोन किंवा स्मार्ट वॉच चेक करण्याचे कोणतेही 'मल्टिटास्किंग' केले नाही.

माझ्याशी विविध विषयांवर गप्पा मारल्यानंतर, त्यांनी माझ्या मुलाला त्याच्या सुट्टीत भेटायला येण्याचे खुले आमंत्रण दिले आणि मी जाताना आदराने खुर्चीतून उभे राहणे, हे माझ्यासाठी खूपच अविस्मरणीय क्षण होते. ते शहरातले एक अत्यंत नामांकित अस्थिरोग तज्ज्ञ (Orthopedic Surgeon) आहेत, आणि माझे अभिमानास्पद शेजारी, सर्वात तरुण आणि प्रसिद्ध डॉ राहुल बडे आहेत.

माझ्या जुन्या मैत्रिणी आणि सहकर्मी डॉ शिल्पा बडे गीते आणि त्यांच्या पतीमुळेच ही छोटी पण सर्वात संस्मरणीय भेट शक्य झाली. इतक्या तरुण डॉक्टरांच्या पाठीवर कौतुकाची थाप मारण्याची संधी दिल्याबद्दल मी सर्वांचे आभार मानते.

मला खात्री आहे की त्यांचे मोठे प्रयत्न, कठोर परिश्रम, आई-वडिलांचे आणि ज्येष्ठांचे आशीर्वाद, तसेच प्रियजन आणि कर्मचाऱ्यांचे पाठबळ यामुळेच ते आज या स्थानावर आहेत. रुग्णालयातील मोठ्या पडद्यावर त्यांचे कार्य बघून मला दोन गोष्टींचा विश्वास वाटला: डॉ राहुल यांनी एक उत्कृष्ट पाया रचला आहे आणि ते इतरांसाठीही आदर्श बनले आहेत, ज्यामुळे भारतातील भावी डॉक्टरांचे भविष्य निश्चितच उज्ज्वल आहे. डॉ राहुल यांच्या समाजातील अत्यंत कौतुकास्पद योगदानाबद्दल खूप खूप प्रशंसा!

2270: अंगवळणी पडलेले जीवनशास्त्र

 मी किती वेळा मसाल्याचा डबा हाताळला आहे, त्याची गिनतीच विसरले आहे. कितीतरी वर्षे झाली, दिवसातून कमीतकमी तीन वेळा स्वयंपाक करताना; फोडणी देताना, मीठ-मिरची घालून चव निर्माण करताना आणि ती वाढवताना, प्रत्येक पदार्थासाठी कमीतकमी तीनवेळा त्या डब्याचा वापर होतोच.

असे असतानाही आज इतक्या वर्षांनी एक गोष्ट माझ्या 'चार डोळ्यांनी' टिपली, म्हणून हा लेख प्रपंच. आज कदाचित संपूर्ण डबा पुन्हा भरण्याचा योग होता, सगळे संपलेले जिन्नस भरून काढण्याचा आणि त्या रंगबिरंगी दृश्याचा अनुभव घेण्याचा.

सहज हाताळताना, नकळत माझ्या हातून हळद आणि हिंग अत्यंत कमी प्रमाणात भरले गेले, मात्र तिखट आणि मीठ भरपूर गच्च भरले गेले. डब्यात कप्पे एकसारखेच आहेत, पण बघा ना, कामाला लागलेल्या माझ्या हातांना आणि अवयवांना किती नेमके लक्षात आहे की हळद आणि हिंग फक्त फोडणीसाठी लागतात, तेही अगदी किंचित प्रमाणात! म्हणून भरण्यात हा वेगळेपणा आला.

आई म्हणून किंवा आई असलेली शिक्षिका म्हणून, विद्यार्थी घडवताना मी हेच तर करत आले. हवे तेवढेच, लागेल तेव्हाच रिफील करायचे आणि 'रेसिपी'मध्ये (जीवनात) मिसळायचे. उगाचच आहे म्हणून ओतत बसायचे नाही. मग माझ्या लक्षात आले की, फक्त शिक्षकच का, सगळेच तर हेच करतात, प्रत्येक वेळी, कळत-नकळत.

जेव्हा हवे तेव्हा हवे तेच 'शस्त्र' बाहेर काढायचे. (येथे 'शस्त्र' म्हणजे भांडण नव्हे!) 'शस्त्र बाहेर काढणे' म्हणजे योग्य वेळी योग्य मार्ग दाखवणे, उपाय सुचवणे, अशक्य ते शक्य कसे होईल हे सांगणे, किंवा नाण्याची दुसरी बाजू दर्शवणे. हे अनुभवाने येते. काहीही जास्तीचे करावे लागत नाही; यालाच 'अंगवळणी पडणे' म्हणतात. मसाल्याचा डबा पुन्हा भरण्याचा हा छोटासा अनुभव मला खूप काही नव्याने शिकवून गेला, निश्चितच!