मिडल नेम

भारतात तर नाव आणि आडनावांमधे मिडल नेम लिहिण्याची प्रथा आहे, अर्थात महाराष्ट्रात तरी. मुलगा असला तर त्याचे नाव, वडिलांचे नाव आणि आडनाव. मुलगी असली तर लग्नानंतर तिचे नाव, नवऱ्याचे नाव आणि नवीन आडनाव. आताशा बऱ्याच जणी पहिले नाव, माहेरचे आडनाव आणि सासरचे आडनाव असे पण लिहितांना दिसतात / आढळतात. काही अगदी हाताच्या बोटांवर मोजण्या इतके जण मधले नाव आईचे पण लावतांना बघायला मिळते आहे इतक्यात. पण ढोबळ मानाने आधी वडिलांचे आणि मग नवऱ्याचे नाव लावण्याची परंपरा आहे आणि ती निभावली जाते आहे, मुलीच्या नावासोबत.  कचेरीत उच्च पदावर काम करणाऱ्या महिला / मुली, संशोधन करणाऱ्या मुली देखील प्रत्येक वेळी त्यांचं नाव सांगतांना नवऱ्याचं नाव आणि लग्नानंतरचं आडनाव  ठळकपणे सांगतातच. नोकरी किंवा संशोधन ह्या करतात आणि ठळकपणा कोणा दुसऱ्याचाच?. मग असंच नवऱ्याच्या कचेरीत घडतं का? काम करणार नवरा नाव आणि आडनाव बायकोचं? अशक्यच. 

पिढ्यांपिढ्या भारतात आणि खास करून महाराष्ट्रात असं आढळलंय कि नवऱ्याचं नाव जास्त वर्ष राहतं सोबत कारण आधी तर मुलींची लग्न फार कोवळ्या वयात होत होती. 

आज एका मिटिंग च्या उपस्थितीचा कागद सही करतांना मला हे जाणवलं प्रकर्षाने कि अगदी प्रत्येक ठिकाणी मुली लग्नाआधी त्यांच्या वडिलांचं आणि नंतर नवऱ्याचं नाव सोबत घेऊन जातात, जेथे जातील तेथे. कचेरीतल्या किंवा संपर्कातल्या सर्वांना नवऱ्याचं नाव काही दिवसात अगदी तोंडपाठ होतं, कारण ते प्रत्येक यादीत ठळकपणे असतंच. त्यामुळे मिडिल नेम ची पण ओळख होते, टिकते, ते त्या कचेरीचा एक भाग होतात, काहीही न करता, प्रत्यक्ष काम न करता. त्यांना एक स्थान मिळतं सहज. किती जणांना नवऱ्याच्या कचेरीत किंवा मित्रमंडळात प्रत्येकाच्या बायकोच नाव तोंडपाठ असतं? सांगा पाहू, अशक्य, एखाद्याला ठाऊक असेल. अगदी इंग्लिश स्पेलिंग मधे सुद्धा जेव्हा केव्हा ते म्हणजे शब्द त्याच्या स्पेलिंग सहित जन्मले त्यावेळपासून SHE मधेच HE आहे, MAN हा WOMAN चा अविभाज्य भाग आहेच, पण उलटं कदापी शक्य नाहीच.

कमीत कमी दोन नावं, काही वेळा दोन आडनावं, मुलांच्या नावात स्थान नाही, घर-दार-गाडी ई. वर सहसा नाव नाही तरी देखील जेथे जाऊ तेथे संपूर्ण नाव चं उच्चारलं जातं हि शिस्त, हा बाणा, हि सवय, हा आदरभाव ई. मुली गेले अनेक दशकं सांभाळत आल्या आहेत. स्वतः सर्वार्थाने अलिप्त, कुठेही एकटी अशी दृश्य नाहीच, आणि शिवाय एवढं करून प्रत्येकीला हवा तो मान सन्मान मिळतोच असं नाही. तर अशी हि मिडल नेम ची कहाणी थोडक्यात. सर्वांना माहित असलेली पण पुन्हा एकदा सांगावीशी वाटली. आता एक पाऊल पुढे पडले आहे, पदवी साठी, बँकेच्या व्यवहारासाठी काय ते आईचं नाव विचारलं / वापरलं जातं. प्रत्येकीला मिडिल नेम ची कल्पना आहेच, सवय आहे, सगळं मान्य आहे, फक्त बाकी सर्वांनी हे ध्यानात ठेवा आणि वागा एवढीच नम्र विनंती. "पेराल ते उगवेल", मान द्या, देत राहा, मान आपोआप मिळेल. साधं, सोप्प आणि सरळ समीकरण आहे हे.  मुलांचं बरं आहे जन्मापासून काहीही बदल नाहीच, संपूर्ण नाव तेच, कधीही. काय मज्जा आहे नाही. 

एक कलाच

मी जरी सध्या इथे फक्त कपडे वाळत घालण्याबद्दल लिहिणार असले तरी एकंदरीत घर सांभाळणे, राखणे, सजवणे, सजवून ठेवणे, नीटनेटकेपणा ई. एक कलाच आहे ह्यात काही दुमत नाहीच. मग ते घर एका खोलीचं असो, फ्लॅट असो नाहीतर बंगला. आणि त्यात एक व्यक्ती राहतं असो किंवा अख्ख कुटुंब. 

मी एवढ्यातचं एका ठिकाणी गेले होते काही कार्यक्रमासाठी. ती इमारत साधारण दिड - दोन शतकांपूर्वी बांधलेली होती असा अंदाज आहे.त्याचं एक कारण म्हणजे त्या ओळीने बांधल्या गेलेल्या इमारतींना बाल्कनी नव्हती. एक पण बाल्कनी नव्हती.  मला तेथे राहणाऱ्यांची पार्शवभूमी थोडक्यात माहिती आहे, पण संपूर्ण खोलात मी शिरले नाही. प्रत्येकाने बऱ्याच वर्षांपूर्वी हे फ्लॅट्स घेतलेले दिसत होते. बाल्कनी नसल्यामुळे प्रत्येकाचे कपडे हे खिडकीच्या ग्रिल वर वाळत पहुडले होते कुठल्याही पद्धतीने. कुठलीही शिस्त नव्हतीच त्यात अजिबातच. अर्थात मी तेथे हे सगळं टिपायला गेले नव्हते पण ते नकळत घडलं. पावसाळ्यात असे खिडकीच्या गजांवर तर कपडे वाळत घालणं शक्यच नाही. उन्हाळयात आणि हिवाळ्यात दिवसभर छान ऊन असतं त्यामुळे शिस्तीत छोटे कपडे खाली आणि त्यावर एकतर पातळ टॉवेल / चुन्नी / तत्सम कपडा वाळत घातला कि १. जागा कमी लागते, २. शिस्त दिसते, ३. दृश्य दिसायला चांगले दिसते, ४. स्वतःला समाधान, खूप मोठं समाधान कारण असलेल्या जागेचा वापर छान केला, बाहेरून लोकांना आतले कपडे दर्शन गरज नसतांना होत नाही, त्यांना पण बघून आनंद मिळतो ई.  

बाल्कनी नाही तर खिडकी हि थेट हॉल मधून दिसणारी असेल, किंवा बाकी कुठल्या तरी खोल्यांमधून, मग त्या खिडक्यांच्या गजावर कपडे वाळत घालणाऱ्याची कला दिसली पाहिजे नक्कीच, रोजच, न चुकता. तुमची, तुमच्या सोसायटीची एक शान आहे हे लक्षात ठेवा. सर्वांनी मिळून सोसायटीचा दृश्य भाग, दर्शनी भाग संभाळलाच पाहिजे नाही का? मोलकरीण हे करत असेल तर तिला देखील हे समजावून सांगा. घरचे कपडे वाळत घालत असतील तर मनापासून करा, अजिबात वेळ जास्त वाया जाणार नाही पण जे समाधान मिळेल त्यामुळे फायदे मात्र अनगिनत / अगणित  होतील हे निश्चित. कलात्मकरीत्या वाळत घातलेले कपडे बघून एखाद्याचा मूड परिवर्तन होईल, उत्साह मिळेल. त्यामुळे मंडळी लागा कामाला, प्रत्येक छोटं किंवा मोठं काम अगदी मन लावून करा जसे कि ऍक्टिव्ह मेडिटेशन च. अगणित फायदे होतील तुम्हाला डायरेक्टली आणि तुमच्या अवतीभोवती वावरणाऱ्यांना  / संपर्कात येणाऱ्यांना इन्डायरेक्टली. मी मागे एकदा लिहिल्याप्रमाणे कपडे दांडीवर कसे वाळत घातले आहेत त्यावरून वधू परीक्षा होतं असे. माणसाचा, किंवा कुटुंबाचा खरा चेहेरा समजावून घ्यायचा असेल, लग्न वगैरे ठरवायचं असेल तर नकळत असा सोसायटीत फेरफटका मारा, त्यांच्या बरोबर गाडीत चक्कर मारा, पंगतीत जेवा किंवा जेवतांना बघा आणि मग काय तो निर्णय घ्या. 

लई स्मार्ट पिढी (वेगळ्या अर्थाने)

हि जी सध्याची महाविद्यालयांची विद्यार्थी आहेत ते लई स्मार्ट आहेत. प्रचंड प्रमाणात त्यांना मल्टीटास्किंग मोठ्या शिताफीने करता येतं अगदी सातत्याने, न थकता, न दमता, कुठेही, कधीही ई. ते इतके मोठे आहेत, इतक्या मोठ्या लेवल चे स्मार्ट आहेत कि ज्याचं नाव ते. कधी, कुठे, किती वेळ, कुठले खेळणे वापरायचे हे त्यांना पुरते माहित आहेत. मग पुढे कोणीही उभं असू दे, कितीही मोठा व्यक्ती, कितीही यश संपादन केलेला तरी काही क्षणात ते डोकं खाली घालून काही तरी सुरु कारतातच. बास आणि त्यातचं स्वतःला धन्य मानतात. ते खेळणं कशासाठी आहे, कधी वापरण्यासाठी, त्याचा खरा उपयोग काय ई. काहीही घेणं देणं नाहीच. मनगटी घड्याळ, मोबाईल, लॅपटॉप, डेस्कटॉप, आयपॅड, दोन स्क्रीनचा लॅपटॉप असे असंख्य खेळणे ते एकाच वेळी वापरतं असतात आणि शिवाय वर्गात, काही भाषण चालू असेल तर त्याकडे लक्ष आहे हे दर्शवतात. सर्वांना चार डोळे आहेत सद्य परिस्थितीत, त्यामुळे त्यांच्याकडे बघणाऱ्यांना ते नक्की काय बघत आहेत हे सहज दिसतं, त्यांच्या हालचालींकडे बघून सहज लक्षात येतं आणि आता सगळ्यात महत्वाचं. मी असं ऐकलं होतं, वाचलं होतं आणि अनुभवलं होतं बऱ्याचदा कि काही विनोद झाला, ऐकला तर हसू येतं, कोणी पडलं सायकल, गाडी वरून, किंवा खुर्ची वरून तर जोरात हसू आवरत नाही, एखादा जोक वाचून, कार्टून बघून आणि इतर कारणांनी च फक्त हसू येतं. उगाचच वर्गात, मिटींग मधे किंवा मोठया माणसांचे भाषण ऐकतांना किंवा कुठलेही काम करतांना खुद्कन हसू येणं क्षणभरापुरतं, कधी तरी क्वचित हे मान्य आहे, पण सातत्याने? हे कसं शक्य आहे? ह्याचा अर्थ ती व्यक्ती जे सातत्याने हसते आहे, ती मल्टीटास्किंगच करते आहे, अवेळी, जे सपशेल चुकीचं आहे. असं करण्यासाठी नसतो बसलेले आपण तेथे. क्षणभर स्वतःला भाषण करणाऱ्याच्या जागी ठेवून बघावं बरं? जर तुम्ही खूप वर्ष मेहेनत घेतली आहे, खूप तय्यारी करून काही सुचवता आहे, शिकवता आहे, नवीन संकल्पना मांडता आहे आणि समोरचा डोकं खाली घालून फक्त बसलेला नाही तर सतत हसतो आहे, ह्याचा अर्थ तो प्रोग्रॅम / कोड / शैक्षणिक काही बघून तर असा सतत हसणार नाही ना? आणि हसण्यासारखं जर डोळ्यासमोर नसेल किंवा ऐकू येत नसेल तर मात्र काही तरी नक्की मोठ्ठी गडबड आहे हे नक्की. वेडा म्हणू शकतो अश्यांना जे भाषणं / शिकवणं सुरु असतांना हसतोय. असा स्मार्टनेस काय कामाचा. जे पेराल ते उगवेल, त्यामुळे उद्या तुम्हाला अश्यांचा त्रास होणार नाही कश्यावरुन, किंवा प्रत्येक घटक वापरण्याची वेळ असते, काही ठराविक काळ असतो, कधीही नाहीच. जे भाषणं करत आहेत, तुम्हाला काही तरी नावीन्याने सांगण्याचा प्रयत्न करत आहेत त्यांनी काही कमावलं आहे, मिळवलं आहे, उंची गाठली आहे, आता तुमची बारी, गेलेला क्षण कधीही परत येत नसतो, त्यामुळे स्मार्ट असाल तर खरंच स्मार्टनेस दाखवा, सिद्ध करा, आटोक्यात राहा, डोळे उघडे ठेऊन वागा आणि आदर द्याल तर घ्याल / मिळवलं नंतर.    

Musical Retreat

My ears became truly speechless today as they heard so much, with an enormously consistent musical retreat. This retreat started at around 8 a.m. and has continued until now, for almost 11 hours or so. There is one club near my house; they started their play list at around 8 a.m. and continued until 5 p.m. at the loudest possible volume. Simultaneously, bits and pieces from surrounding societies added layers and colours to this musical extravaganza today. 

A) I was not aware that we are so rich on the music front and have so many remixes. 

B) Many individuals have restrictions and inhibitions about attending classes at a college for a few hours at a stretch, meeting for longer durations, participating in development programs for a day or two, but for continuous dancing, standing, shouting loudly, listening to the loudest playlist, etc., there is huge energy, interest, and willingness.

According to me, there should be a self-imposed limit to such events, not given by a municipal corporation, the police, or society, for example, an hour or two max, as there are newborns, senior citizens, pets, and other living beings around. Think and act, kindly relook at holi celebrations, is the sincere request.

International Women's Day-2023

On the eve of International Women’s Day, I sincerely request that everyone appreciate the efforts of all women who are working for you. Without collective efforts, achieving success is impossible.

Men is a part of the word women, vice versa is not true though. There could be many or there are some families where a girl or woman is heading the family, formally or informally. All women are powerful, and hence they are referred to as "Baimanus बाईमाणूस" in Marathi. Every person possesses and nurtures multiple features and qualities of both men and women. There is a possibility that few family members will get motherly treatment or care from their father or grandfather. So consider all those women who crossed your path, taught you, helped, and nurtured you in some way or the other. No celebrations are required; just recollect, remember, and bow down. Call or text if possible.

Wishing of International Women's Day-2023.

पूल टेबल

हि साधारणतः २५ एक वर्षा पूर्वीची गोष्ट आहे. मी तो पर्यंत शाळेत, कॉलेज मधे आणि एक-दोन संस्थेमधे बॅडमिंटन आणि टेबल टेनिस एवढे दोनच खेळ खेळले होते. त्या पल्याड मला सगळं अनभीन्य होतं. महागडे खेळ तर माहित नाहीच, खिजगणतीत नव्हतेच अजिबातच. मैदानी खेळ खेळण्याकडेच लक्ष आणि कल होता माझा, माझ्या मैत्रिणीचा आणि त्या वेळा. 

मुळात खेळाची आवड असल्यामुळे मला जेव्हा अतिमहागड्या आणि वेगळ्या धाटणीतल्या खेळांची ओळख झाली तेव्हा माझा आनंद गगनात मावला नाही. उत्साहाने येत नसतांना मी खेळायची तय्यारी केली, शिकायची तय्यारी ठेवली कारण फक्त एक बदल म्हणून, मस्त नवीन माहिती म्हणून आणि उपलब्द आहे म्हणून ते मी करणार होते. मी फक्त हे असे खेळांचे प्रकार चित्रपट बघितले होते. खेळ सुरु करण्याआधी त्या वेळी गूगल बाबा नव्हता त्यामुळे जे स्वतःला अती पारंगत समजत होते त्यांनी मी न विचारता भली मोठी नियमावली सांगायला सुरवात केली. ती नियमावली ऐकूनच मी दमले आणि जराशी घाबरले सुद्धा. नियमावली सांगून थकले नाहीत तर मी प्रत्येकवेळी खेळण्याचा प्रयत्न केला तरी त्याची काय करायचं नाही ह्याची यादी तय्यार असायची. मला तर बऱ्याचदा तो ओरडण्याचा सूर वाटायचा. असो. बिलियर्ड्स अक्का पूल हा खेळ एका मोठ्या टेबलावर मांडला आणि खेळला जातो. तो टेबल पराकोटीचा महाग असतो. त्या टेबलावर अगदी अलगद फक्त बोट टेकवायचं अधांतरी फक्त आणि काही क्षणा पुरतं, हाताचा भार द्यायचा नाही, नाजूक पद्धतीने एकंदरीत सगळं हाताळायचं. त्या टेबलावर पिटुकली जरी रेष ओढली गेली अनवधानाने तरी बॉल्स ची हालचाल व्हायला अडथळा येतो. छोटासा ओरखडा आला तर दुरुस्त करायला खूप पैसे खर्च होतात ई.  यादी भली मोठी आहे सूचनांची. त्यामुळे मी खूपच शिस्तीत खेळले पण थोडसं लांब राहूनच. 

त्याच बिलियर्ड्स किंवा पूल च्या कंपनीने इतक्या २५ वर्षांच्या कालावधीत जमीन-आस्माना एवढी प्रगती केलेली आढळली मला. कारण एवढ्यात काही महिने सलग मी असाच एक पूल टेबल बघते आहे दररोज.  आणि माझा मला धक्का बसतो आहे प्रत्येक वेळी, कारण मला हे सगळे नियम सर्र्कन डोळ्यासमोर उभे राहतात.  आताशा पूल टेबलवर लोक बसतांना दिसतं आहेत. तो टेबल उघडा वाघडा धूळखात पडला आहे. त्यावर ड्राइंग, पेंटिंग,कलरिंग सुरु असतं, हात काय पण सगळ्या वस्तू ठेवल्या जातात. थोडक्यात काय तर बाकी दुसऱ्या साधारण टेबल असल्यासारखं जणू. त्या उपर त्याची काही म्हणजे काही किंमत दिसत तरी नाही. मग नक्की काय खरं आहे, आधी सांगितली गेलेली कथा का मला जे डोळ्यासमोर दिसतंय ते? 

भारतीय वातावरणानुसार, प्रदूषण, सवयी प्रमाणे त्या कंपनीने स्वस्त, मस्त, टिकावू असे टेबल तय्यार केले असणार हे निश्चित. असो. मला ऐकावे लागले तसे नियम कोणालाही ऐकण्याची गरज नाही, हे महत्वाचं. 

प्रत्येकाने आपाआपल्यात असे बदल घडवून आणले तर? कित्ती मजबूत टिकावू गोष्टी घडतील नाही? सर्वच स्तरावर, वैयक्तिक, भौतिक, सामाजिक ई. 

आकलनापलीकडचं समीकरण

 सहज विषय निघाला विविध खाण्याच्या ठिकाणांचा आणि बऱ्याच गोष्टी समजल्या. जी दोघे हे बोलत होते ते अगदी दररोज म्हणे रस्त्याच्या कडेला उपलब्ध असलेल्या विविध खानावळीत, रेस्टॉरंट मधे जातातंच, कचेरीत येते वेळी. प्रमुख दोन कारणे आपणहून दिली गेली, एक म्हणजे ते जेव्हा त्या रेस्टॉरंट मधे पोचतात तेव्हा त्यांना गाडी चालवून तब्बल एक तास झालेला असतो, पाय मोकळे करायचे असतात आणि मग त्या सोबत "चाय तो बनती है ना?" आणि लगे हात "न्याहारी भी". हे ऐकल्यावर माझे विचार (अर्थात माझा काहीही संबंध नाही, तरी देखील काळजी पोटी राहवलं नाही म्हणून): एखादं दिवशी ठीक आहे पण दररोज का? साधारण मध्यम वर्गीय महाराष्ट्रियन कुटुंबात सकाळी एक किंवा दोन वेळा चहा होतोच, त्यानंतर भारतीय कचेरीत देखील दिवसातून दोनदा चहा दिला जातो, घरी पाऊल टाकलं  कि पुन्हा चहा होतोच. मग का?

 मान्य आहे कि कचेरीची वेळ लवकरची आहे, घर आणि कचेरीचं अंतर लांब आहे, कामाचा ताण आहे ई. पण तरी देखील. पैशांसाठी मुळीच नाही मंडळी, ती दोघे अगदी व्यवस्थित कमवत आहेत, एवढा खर्च स्वतःसाठी काहीच नाही दररोजचा. असं जरी असलं तरी दररोज न चुकता बाहेर खाणं ते देखील सकाळचं माझ्या मते योग्य नाहीच. आणीबाणीचा प्रसंग असला तर गोष्ट वेगळी, मग खायला हरकत नाही. पण बाहेरचं सातत्याने खाल्यामुळे कदाचित प्रकृतीवर परीणाम होऊ शकतो. होऊ नये कोणालाच कुठलाच त्रास कधीच, पण यदाकदाचित झालाच तर मग डॉक्टरची बिलं भरत बसा, त्यामुळे मग डोक्याला ताप, कशाला हे सगळं स्वतःहून ओढवून घ्यायचं? त्या पेक्षा अगदी नेहेमी घरचं खाणं उत्तमच, प्रकृतीला आणि पैश्याच्या दृष्टीने देखील. जर घरी सहचारिणी असेल आणि ते देखील कामाला जात असेल तर १. बाई ठेवा, २. दोघे मिळून आदल्या दिवशी तय्यारी करून ठेवा, ३. पहाटे लवकर उठा १०-१५ मिनिटे आणि मस्त पैकी स्वतःच्या हातची, घरची एखादी भन्नाट डिश / पदार्थ करा, ४. बाई कडून सगळी तय्यारी करून घ्या आदल्या दिवशी, ५. कोरडे पण पौष्टिक असे घरगुती झटकीपट होणारे पदार्थ शनिवार रविवारी करून ठेवा आणि ते डब्बे कचेरीत आणून ठेवा, ६. फलाहार करा दररोज, त्या सोबत सुकामेवा खा, ७. खाकरा सारखे पदार्थ हा एक पर्याय आहे, ८. मावशींकडून रात्री मस्त भरलेले पराठे लाटून घ्या, म्हणजे सकाळी फक्त तूप लावून शेकायचे बास... अहो काढले तर खूप उपाय सहज सुचू शकतात.  शेवटचा म्हणजे आपण बस मधून प्रवास करतो आहे हे समजायचं. दररोज तर बस थांबणार नाही ना तुमच्यासाठी अश्या खाण्याच्या ठिकाणी? मग झालं तर. हे उपाय पैसे वाचवण्यासाठी नाहीत, पण त्यामुळे महिन्याचं, घरच्या खाण्याच्या शिस्तीचं आणि प्रकृतीचं समीकरण मस्त बसेल. सध्याचं ह्या दोघांचं चाललेला नित्यक्रम आणि परिपाठ मला समजण्या पल्याड आहे.

 हे झालं सोमवार ते शुक्रवार किंवा शनिवार चं. साहजिकच घराचे रविवारी बाहेर जाऊ म्हणून मागे लागणार, मग तर काय बोलायला नकोच.

 बाहेरचं खाणं टाळा, आत्ता थोडेसे कष्ट पडतील सगळं घरी करायला पण ते भविष्यात प्रचंड उपयोगी पडेल हे निश्चितच.  वजन आटोक्यात राहील, पटणार नाही सहजी पण डोकं पण शांत राहील सुधृढ राहील आहे त्या पेक्षा. त्यामुळे नम्र विनंती आहे, थोडासा आणि हळूहळू बदल करा जे दररोज बाहेर खातात.